Categorie archief: Actueel

Subtiele beheersing van het volk

Misschien zijn de twee boeken die me het meest hebben ‘bepaald’ (zoals bijvoorbeeld mijn beroepskeuze) wel 1984 en Brave New World. Later kwam daar Marcuse’s One Dimensional Man bij. Boeken die voor mij gingen over twee thema’s namelijk de beheersing van het gedrag van de massa door de elite en het tweede, misschien zelfs een laag dieper, de verhouding tussen ethiek en eigenbelang van de beheersende elite.

Als het gaat over beheersing en beïnvloeding, gaat het eerst over beheersbaarheid en beïnvloedbaarheid. Waar zitten de knoppen, de haakjes. Er zijn twee soorten knoppen. Naar dingen die we willen en naar dingen die we niet willen. Bij de knoppen naar de gewenste toestanden kom je al snel in de buurt van de zeven hoofdzonden en dergelijke. Bij hebberigheid, geilheid, ijdelheid, gemakzucht, vergetelheid willen, geen verantwoordelijkheid willen, erkenning zoeken.
De tweede soort zijn de toestanden die we niet willen. Onze angsten voor sociale isolatie en afkeuring, maar ook voor pijn, straf. Voor afpakken van privileges en bezit.
De trucs die erin werden gebruikt waren de trucs die te maken hebben met het onder de oppervlakte levend houden van de bekende angsten en tegelijkertijd leveren van gemakkelijke beloningen, voorspelbaarheid en zekerheid en een gevoel je beschermd te weten. En met de social media zijn de beïnvloedingsmogelijkheden accelererend snel vergroot

Voor mij tekenden die boeken iets wat mij op twee niveaus raakte. Namelijk een soort weerstand, nee, woede zelfs misschien, tegen manipulatie op persoonlijk niveau en maatschappelijk niveau. Logisch, gezien de indringendheid van die boeken, een soort alertheid, wantrouwen tegen dat wat mij drijft tot al dan niet gehoorzamen en consumeren enerzijds en anderzijds, de helden in dat soort boeken zijn eenzaam, hebben een zware verantwoordelijkheid. Wat trek je naar je toe, roep je over je af, als je jezelf probeert minder beheersbaar te maken dan de anderen? Ontstaat er dan ook verantwoordelijkheid voor anderen in je directe omgeving? Maar, het tweede niveau, heeft die behoefte aan zelfstandigheid en onbeïnvloedbaarheid ook iets moreels? Moet eigenlijk niet iedereen meer ruimte hebben om zichzelf te zijn? Vecht je voor jezelf tegen het systeem of omdat het systeem gewoon voor iedereen slecht is? En wie zegt dat je daarin recht van spreken hebt? De schrijvers van die boeken vonden dat in ieder geval wel. En ik eigenlijk altijd ook. Iedereen heeft het recht om te zijn wie hij is.

En daar begint die ethische dimensie. Zo’n 100/150 jaar geleden begon de grote ontkerkelijking, langzaam, maar zeker. Marx en Darwin tekenden een niet-bijbelse wereld. Nietzsche verklaarde God dood. Atoomfysici vonden krachten die we niet kenden. Astronomen ontdekten de oerknal als tegenpool van de schepping en de relatieve onbenulligheid van het planeetje aarde en daarmee van het leven daarop. Bio-chemici ontdekten harde relaties tussen onze emoties en chemische stofjes. Freud ontdekte een onbewust leven waarin driften een hoofdrol speelden. Maar met die daaruit voortvloeiende twijfel aan de bijbel en de simplismen in het oude geloof onttakelde ook langzaam een bouwwerk waarin de elite niet alleen via kerk en geloof die subtiele beheersing vormgaf, maar ook het ethisch raamwerk dat aan het gedrag van die elite remmen oplegde. Niet dat die elite zich aan die ethiek altijd even netjes hield, maar er was een breed erkende stroom in onze westerse wereld, waarin we rentmeesters over de aarde waren en onze broeders hoeder.

Bas Heijne maakt zich al jaren druk over wat er in de verlichting aan moreel kader in de plaats kwam van die oude ethische kaders, Bijvoorbeeld Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. Dat zijn kaders die zowel de gewone man als de elite omsluiten. Maar wat als de huidige elites mondiaal een andere, meer voor hen prettige en meer rationele balans zoeken tussen eigenbelang en maatschappelijke ethiek? Wat nu, als de elites zo weten te manipuleren dat ze buiten de machtsvingers van de (lokale) democratie kunnen blijven door mondialisering? Wat nu als ze zorgen voor meer vrede en veiligheid, meer gezondheid aan de ene kant, maar aan de andere kant alle groei aan vermogen, inkomen en machtsmogelijkheden bij zichzelf laten cumuleren? De gewone man gaat er in het westen sinds 1980 qua inkomen nauwelijks op vooruit. De verzorgingsstaat die na de tweede wereldoorlog ontstond erodeert, terwijl de rijken rijker worden en steeds meer ongrijpbaar dreigen te worden. En zoals Rutger Bregman mooi duidelijk maakte, geen belasting betalen maar hun imago met zorgvuldig publiek gemaakte schenkingen aan goede doelen overeind houden? Wat gebeurt er dan? Heeft de beheerste massa dat niet langzamerhand allemaal door? En  welke kanalen worden er dan gevonden voor de daarmee samenhangende onvrede? Er zijn gele hesjes. Er zijn opwellingen van fascistoïde ontsporingen van oud gedachtengoed. Marginaal, ongestructureerd, niet verenigd door een held en waarschijnlijk ook niet verenigbaar. De tijd dat ik nog puberaal droomde van een heldenrol is al even voorbij. Maar, Trump cs als onbenullige belichaming van de gevolgen van een ontspoorde elite en afgebladderde morele tegenkracht als de sociaaldemocratie kloppen aan de poort. Wacht ons een nieuwe maatschappelijke ontwrichting als die in Italië en Duitsland in de vorige eeuw?

Het leidt nu tot een wat dubbel gevoel. Enerzijds. plat gezegd, lekker puh, maar goed ook, dit kan niet zo doorgaan en de elites hebben het aan zichzelf en aan hun gebrek aan beteugeling van hun eigenbelang te danken. Anderzijds, ergens een stille hoop, dat het opknappen van een deel van die oude calvinistische moraal en van de sociaaldemocratische betrokkenheid bij de armen en machtelozen, bij de zwakken en het zwakke, zoals het klimaat en de biodiversiteit nog kan. Zonder bloedvergieten en ontwrichting. Maar in een wereld waarin de techreuzen er vlekkeloos in slagen om ons in onze eigen bubbels gevangen te zetten…. Nee, die bijna natuurlijke maatschappelijke solidariteit, nee… de kans is klein

Hoe ga je om met winnaar Forum? Niet? of !

Politiek is een moeilijk bedrijf. Je begint eraan vanuit idealen en je ontdekt dat bijna alles wat je wilt nadelen heeft, groepen kent voor wie het onbedoeld negatief uitvalt, tegenstanders, juridische belemmeringen…. Politiek wordt bijna altijd schipperen. Maar zijn daar grenzen aan?
Zo’n vraag als “Wat moeten we nou met Forum?” na de provinciale verkiezingen, dat is zo’n grensgeval. Het dilemma even wat uitvergroot:
Aan de ene kant: Een partij die zoveel wint, de grootste wordt of bijna de grootste, de gelijkhebbende kiezer, de democratie vraagt dat je die serieus neemt
Aan de andere kant: Forum is geen partij. Het is Baudet met aanhangers. Baudet roept dingen in een taal die van fascisten is geleend, keert zich tegen de bestaande elite en het partijkartel (en daar hoor jij dan bij). Met aanhangers van een semi-fascistische club narcistenvolgers moet je niets te maken willen hebben.

De PvdA in Overijssel koos na eerdere instemming met “gesprekken” toch voor de tweede lijn en zette daarmee de formatie vrijwel vast. In Zuid-Holland kiezen VVD en CDA voor de eerste. Als ze dat al volhouden straks.

De vraag is dus, is Forum een normale partij?
Wat bezielt mensen die daarop stemmen?
Wat bezielt mensen die lid worden van een club die ala de LPF om een man draait, en bovendien in dit geval een man met vreemde uitlatingen die we allemaal verkeerd begrijpen als hij erop wordt aangesproken?

Voor mij is Forum geen normale partij. Een programma hebben ze nauwelijks. Ze zijn tegen Europa ja, maar hoe erg is niet duidelijk. Het gaat ook niet om het programma, het gaat om onvrede. Men is tegen “de elite” omdat de elite wegkijkt, niets doet, tegen de toename van niet oorspronkelijk Europees bloed in de samenleving, tegen niet oorspronkelijk noordelijk, blank-Europese cultuuruitingen in onze samenleving. Om dat duidelijk te maken worden termen gehanteerd die in de 30er jaren in Duitsland graag werden gehanteerd, als “homeopathische verdunning” van het noordelijk europese bloed. Als “auto-immuunziekten in het ‘lichaam’ van Noord-Europese volken en hun cultuur”. Waarom flirt iemand met dit soort taal als hij niet dezelfde denkbeelden koestert? Nee, Thierry heeft geen genocide in zijn programma staan, geen vernietigingskampen, maar zijn dit soort “boreale” taaluitspattingen daarom minder idioot en gevaarlijk? Minder principieel verwerpelijk?
Het gaat om de strijd tegen het partijkartel. Wat is het partijkartel? Ik ben jaren lid geweest van een politieke partij, actief en zelfs bestuurlijk verantwoordelijk. Partijen bestaan uit en worden geleid door mensen zoals jij en ik. In hun vrije tijd. Idealisten die moeten leren schipperen. Er is geen kartel van elites…

Nee Forum is geen normale partij. Het draait om twee mensen die het begrip narcisme hebben uitvergroot. Hiddema en Baudet. De rest telt niet. Het is niet Forum voor democratie, het is Podium voor Baudet. We hebben dat rond Fortuyn eerder meegemaakt. Een partij die draait om één publiek figuur, die op handen gedragen wil worden, mediageniek is, elitair en zich tegen zijn elitaire soortgenoten keert. Iemand van buiten, die net doet of politiek niet ingewikkeld is, politici gewoon rechtuit kunnen lopen, over nadelen kunnen heenstappen, over tegenstanders kunnen heenwalsen, die niet schipperen, maar eindelijk eens….

Ik begrijp sowieso al niet dat de kiezer niet heeft geleerd van Fortuyn. Dat ze denken dat Trump voor de gewone man opkomt, ook als hij als eerste de belasting voor miljardairs verlaagt. Dat ze zullen denken dat Baudet de plucheplakkers zal verjagen. Ik snap niet dat mensen op zoiets stemmen. Ja een beetje, maar niet echt. Baudet is rechts, grote delen van zijn programma doen bonden de haren te berge rijzen. De gewone man heeft er niets aan. Arbeid moet nog flexibeler, etc.
Ik begrijp nog minder, behalve wanneer je een doorgewinterde mopperende opportunist bent, dat je voor zo’n partij op een lijst wilt. En dan de indruk wilt wekken dat je “redelijker bent dan Baudet”, dat je minder in het latijn uit je nek lult en echt problemen wilt oplossen. Wie wil er nou in een partij zitten die een leider heeft die wil dat alles om hem draait, tegen “alt-right” aan hangt en met de oude Jean Le Pen heult en facsistoide taal uitslaat als je zo niet gebakken bent? Otten, ook hij deugde niet helemaal. probeerde nog wat en mag weer vernederd onderaan beginnen….

Maar erger nog: hoe dom ben je, als je denkt dat de volgelingen van Baudet niet de nadelen hebben van Baudet? Dat je ermee kunt samenwerken? CDA, VVD, in Overijssel en ZuidHolland, is nou echt de regel dat je niet om een grote winnaar heen kunt belangrijker dan het inzicht dat je met opportunistische volgelingen van een narcistisch semi-fascist geen zaken doet?

Ja er is een grens volgens mij, en die ligt hier. Met Forum doe je geen zaken, zolang daar domme fascistische of van fascisten gejatte of geleende denkbeelden uitkomen. Punt. Maar achter mijn bureau heb ik altijd gelijk

Mannen die weten hoe God het eigenlijk bedoelt…

Intens verdrietig word ik er van.
Ik heb best af en toe opvattingen, maar ook, gelukkig nog steeds, een gezonde nieuwsgierigheid naar de vraag of ik ook gelijk heb. Mijn vader had die nieuwsgierigheid ook. Hij had ook zoveel filosofie gelezen dat de relativiteit van “waarheid” ook tot zijn denkwereld was doorgedrongen.
Ik heb veel mensen ontmoet, meestal mannen maar ook vrouwen, die deze nieuwsgierigheid misten. Mijn moeder was er daar één van. En bij mijn moeder kon ik de af en toe rampzalige gevolgen van starheid van jongs af aan goed waarnemen.

Wanneer ik voor het eerst mijn buitengewoon gezonde wantrouwen tegen mensen die zeiden beter te weten dan anderen wat God bedoelde en wou nou precies heb ontwikkeld weet ik niet meer. Rond mijn 6e/7e gooide ik een pijltje (zo’n opgerold papiertje, dat we als jongens met een elektriciteitsbuis schoten) van het balkon af de kerk in tijdens de preek. Ik verveelde me kapot. De dominee zat de dinsdagmiddag erop na schooltijd bij ons thuis en vertelde dat God alles zag, maar jongens zo jong als ik nu nog vergaf. Als de kiem al niet was gelegd, gebeurde het toen. Dat is zeker. Als ik nu als volwassene moet verwoorden wat ik toen dacht zou het ongeveer luiden: “laffe zak, als je niet durft fte zeggen dat je dit zelf niet wilt, maar je achter de vergevende God moet verschuilen, hoef ik je niet meer serieus te nemen.” Ja de kleine revolutionair was al vroeg manifest. Alleen zei ik nog niets. Het moet van mijn gezicht te lezen zijn geweest. En sindsdien in ieder geval, groeide elke keer weer als ik hoorde dat God iets wou of juist niet weer de ondertoon, “ik wil dit niet, ik ben bang dat.., ik vraag van jou… maar ik sleep er omdat ik van mezelf niet genoeg overtuigingskracht heb, God maar even met de haren bij”. Ernstig? In ieder geval meestal eerder zielig…. En de maatschappelijke gevolgen waren soms erg groot. Dan wordt het wel ernstig.

Ik heb later verschillende dominees ontmoet die bijna net zoveel twijfel kenden en nieuwsgierigheid toelieten als ik. De rij religieuze betweters bestond voornamelijk uit ouderlingen, kapelaans, tot heiden bekeerde gereformeerden, etc. Veel voorgangers, veruit de meesten, durven wel iets aan onderscheid mee te nemen tussen de kern van de geloofsboodschap en de maatschappelijke instituties, waarden en normen die eromheen zijn gegroeid. Maar er blijven uitzonderingen.
Toen ik “mijn” eerste gereformeerde homo ontmoette, hij was inmiddels 26 toen hij de kast uitkwam en nog, slechts met mate, drong tot me door dat er veel mensen rondlopen die vinden dat God homo’s niet bedoeld heeft. Nee, ze zijn eigenlijk zelf bang… en legitimeren hun op angst gebaseerde reactie met iets dat buiten discussie staat. Je zal maar als ouderling of Cees van der Staaij tegen je kind moeten zeggen dat je vindt dat God hem/haar zo niet heeft bedoeld… Joop, toen, heeft dat 12 jaar tegen zichzelf gezegd. En ernaar geleden…. En hij heeft altijd gedacht toen, dat de liefde hij inmiddels toen voor zijn Piet voelde ook een liefde was die God niet bedoeld kon hebben. En zeker niet dat Piet en hij samen door het leven zouden willen en toch gerespecteerd konden worden. Joop heeft vaak dood gewild, maar ook gevoeld dat God ook dat niet bedoeld kon hebben. Maar wat dan wel? Mijn antwoord was “Geen God, of in ieder geval geen kerk”. Maar Joop schudde nee. God moest blijven…. maar hij moest ruimte vinden voor een ander beeld over God, zoiets…. Ik herinner me dat gesprek nog goed. Ik was 19 en inmiddels al atheīst, het was laat, ik had bardienst en Joop was gedeprimeerd….

Ja dat Nashville-geneuzel…. Ik probeer dit te behandelen als een opvatting waarvan ik me nog moet afvragen of ik wel gelijk heb. Maar dat lukt me niet. En heb ik er op het niveau van een individu met een opvatting al moeite mee, als het een opvatting wordt van een organisatie gaat er bij mij veel licht uit. Zo heb ik me altijd afgevraagd of de SGP niet verboden moest worden. Volgens artikel 1 van onze Grondwet mag discriminatie niet, op grond van godsdienst, geslacht, seksuele geaardheid, herkomst, etc. En de SGP weerde vrouwen. Is het zo in ons staatsbestel, dat je mag cherry-picken uit de Grondwet als je maar christelijk genoeg bent? De rechter heeft uiteindelijk ingegrepen en er zijn nu enkele SGP-vrouwen in het openbaar bestuur te vinden. En nu weer met homo’s en transgenders. En, meent de SGP-leiding zeker te weten, God heeft niet alleen de mens geschapen, maar ook het huwelijk. En ze zeggen te weten hoe God dat huwelijk heeft bedoeld… (Daar hebben ze trouwens in Rome ook een nogal onbenullig handje van). Nou kan iedere sociale wetenschapper je uitleggen dat het huwelijk een door mensen ontwikkelde institutie is, net als de democratie. En als maatschappelijke institutie mee-verandert in de tijd. Met een juridische functie, maar ook met functies die het maatschappelijk verkeer moeten regelen. En als God dan toch ook de democratie heeft geschapen, dan weet ik zeker dat hij die niet heeft bedoeld om daarvan Moslims, vrouwen, homo’s transgenders of wie dan ook uit te sluiten. Een discriminerende partij moet verboden worden (geldt dus ook voor de PVV en Forum, misschien zelfs voor Denk), Een partij die de Grondwet niet in essentie -en wat is artikel 1 anders- onderschrijft hoort niet in de volksvertegenwoordiging. Discriminerende christenen kunnen genezen worden (zeker weten?), in tegenstelling tot homoseksualiteit. Laten we daar dan maar op inzetten.

Eigenlijk zou ik hartgrondig willen vloeken.