Maandelijks archief: september 2019

Still Bill and bad me

Ja, waar ook, Bill heette hij, net als de cursusleider. Amerikaan, ergens uit het midden van het land. Maar hij was stil, op het zwijgzame af, bescheiden en diep gelovig. Een training van zes weken, gespreid over een jaar, voor het leren begeleiden van dialoog, de kunst van het samen denken via de kunst van het goede gesprek. Typisch dat zo’n stille bescheiden man tussen mensen van de wereld van de woorden, de openheid over denkbeelden en wil, een rol wilde leren spelen in het verbeteren van de wereld via woorden, via moedige confrontaties… Hij leek er niet te horen.

Alle sessies vonden plaats in Stage Neck Inn in York Harbour, New Hampshire, daar waar de York River de Atlantische Oceaan in stroomt. Een paar rotsen, een meter of 15 boven zeeniveau in een min of meer vlakke wereld, daar stond het hotel. Ik heb daar uren gezeten, in alle soorten weer, buiten, op die rotsen in dialoog met mezelf. Het was een soort “oude plek”, een plaats met historie, waar ooit ceremonieën of feesten plaatsvonden. Soms leek ik dat te kunnen voelen. De keer dat ik er het langst zat, was na een oefening met Bill.

De kunst van het goede gesprek, dat was het toen, die oefening, de derde cursusweek, februari. Stormachtig, regenachtig en koud was het. We werden gevraagd om de dialoog in een gesprek tussen twee mensen dat niet goed afliep uit te schrijven. Liefst zo exact mogelijk. Met in een tweede kolom, parallel ernaast, dat wat je dacht maar niet zei, toen je luisterde naar je gesprekspartner en ook toen je zelf sprak. Bij de meesten en ook bij mij, werden dat twee gesprekken die nogal van elkaar verschilden. Vervolgens werden we gevraagd die dialoog na te spelen met een met een van ons als tegenspeler en een ander als waarnemer… en vervolgens weer in een derde kolom opnieuw te noteren wat er door je heen ging tijdens deze oefening. De laatste stap was het aan jezelf vertellen wat je anders zou hebben gedaan met de kennis die uit de oefening bovenkwam en dat met je partner bespreken of zelfs uitspelen als je daarvoor de tijd had. Ik heb geen enkele herinnering aan mijn eigen inzet van de oefening. Het was Bill…..

Hij had net promotie gemaakt en een spannende opdracht gekregen voor de ontwikkeling van iets nieuws op de markt van zijn bedrijf, toen zijn CEO en opdrachtgever zijn vertrek aankondigde en zijn opvolger voorstelde. Er zou een overlap zijn van een maand. De oude CEO bleef zijn gesprekspartner aan wie hij wekelijks rapporteerde. In de derde week kwam de nieuwe CEO zijn kamer binnen en vroeg hoe zijn project liep en waarom hij aan de oude rapporteerde en niet aan hem.  Het gesprek escaleerde binnen twee minuten. De promotie werd teruggedraaid en het project aan een andere collega gegund.

”wacht even Hero. Je moet niet als je zelf. Je bent te zachtmoedig.” Hij wees naar een vierkante hoekige macho-Shell-man, “probeer je voor te stellen hoe Jeb dat zou doen… glimlachend, maar als staal”. Dat was na mijn eerste zin. Bill had in mijn bijzijn nog niet zoveel woorden achter elkaar gesproken. Ik probeerde het. De hele training was erop gericht te leren luisteren, het invoelend vermogen te vergroten en nu opeens moest ik niet alleen stappen terug, maar voorbij mijn begin, veel kouder en harder. De regen sloeg tegen het raam. Die kant moest ik op. Koud, zonder aanzien des persoons….

Kennelijk deed ik het nu goed. De eerste zin luidde: “hi Bill, I’m coming to you to get informed about your project. Since you are not coming to me I thought I might as well come to you and ask you directly how you are doing and what the probleem is you do not want to tell me about yet”. Niet alleen regen en wind, ook hagel kennelijk. Bill kromp. Zijn gezicht veranderde, zijn stem werd hoger en meer aarzelend. Hij brabbelde iets over geen problemen en afspraken met de oude CEO die dit in de overgangstijd onder zijn hoede zou hebben. Hij keek of hij wou vluchten. Ik vroeg hem nu zonder glimlach of hij mijn autoriteit ter discussie wou stellen. Hij kromp nog meer. Zweet parelde op zijn voorhoofd en bovenlip. Hij hief afwerend zijn handen op. Nee, nee, dat was het niet. Afspraken…. ik vroeg hem hoe het kan dat iemand op zijn niveau niet direct de nieuwe wind had omarmd en waarom hij loyaal bleef aan het oude, het verleden. Hoe het kon dat iemand die een nieuwe marktbenadering moest ontwikkelen niet direct de leider van de toekomst had opgezocht en wat barser nog: “Bill, this needs to be perfectly  clear, where lies your loyalty.” Ik rook hem nu. En weer begon de arme man een verhaal dat langer was dan in zijn script van het gesprek stond. Over de vertrekkende man, die het project als zijn ultieme afscheidsgeschenk aan de organisatie zag en … en… dat voor Bill loyaliteit een basiswaarde was in zijn leven…  zonder aanzien des persoons, voor de organisatie en hen die boven hem stonden en… en… Hij zweeg plotseling. Ik moest nu iets zeggen over dat ik not amused was en hij nog van me zou horen…. maar er gebeurde iets in me….

Ik keek naar de gekrompen sukkel tegenover me, alle weerbaarheid was weg. Hij zweette nu uit al zijn poriën. Een konijn, gevangen in de koplampen van de macht. En ik was de macht…er was geen reden tot remmen, waarom nu niet afronden? Waarom “later nog horen”? Waarom niet ter plekke de vernedering completeren met ontslag, doodstraf, definitieve verwijdering? Op welke grond kan hij zich beroepen voor clementie? Ik heb nu alle knoppen en handels… iemand die zo zwak is had nooit dit niveau… ik rook bloed en wou het proeven ook. Er stroomde iets door mijn aderen, een killer-hormoon. Ik schrok van mezelf. Ik sprak de laatste zin van het script volstrekt ongeloofwaardig uit.

We trokken ons allebei terug. Ik zag nu pas dat de derde man, de waarnemer, beduusd keek. Ook hij had een wereld geproefd onder de woorden die op papier stonden en werden voorgespeeld. Ik ging naar buiten, de regen was gestopt, stak een sigaret op en begon steeds meer te walgen van mijn reactie. Weer binnen zag ik Bill en de derde man zwijgend zitten. “Nou Bill, hoe was het en wat zou je anders doen?” zei de waarnemer toen we bij elkaar zaten. “Nothing, this is me” zei Bill. Het was weer schokkend vernederend geweest, desastreus. Beangstigend vooral. Hij complimenteerde me met hoe ik in mijn rol was gegroeid. Echt, alles kwam terug. Ik kreeg kramp in mijn bovenarmen. Vraag me niet waarom daar. Moet ik Bill nou vertellen wat ik echt…? En natuurlijk stelde meneer 3 me die vraag. Onvermijdelijk. Ik besloot eerlijk te zijn. Dat zijn gedrag zo absurd sterk “meneer het slachtoffer” was,  dat het het slechtste in me had boven gehaald en dat ik bang was van mijn eigen impulsen als gevolg ervan.  Er kwam geen derde ronde.

Buiten was het een graad of 5. Het stormde. Het was vloed en het leek alsof de oceaan de River York instroomde. Schuimkopjes op de golven.  Binnen was het kouder. Het leek alsof de laatste twee uur uit mijn hersens werden geblazen en tegelijkertijd er voor eeuwig in geëtst. Dit heb ik dus ook in me. Dit soort impulsen zijn fascistisch. ik ben dat dus ook, als ik me niet… Als er iets is dat ik niet van mezelf accepteer… en er dus wel is… en nu was het maar spel, niet eens echt, nagespeeld….

Bill was de rest van de week nog stiller dan anders. Ik ook eigenlijk.

Crisis in de democratie?

Groot woord, crisis. Maar ik heb een boel alarmbellen. bijvoorbeeld:
Ik heb gisteren tot 2 uur s nachts naar het Britse Lagerhuis zitten kijken, de avond waarop ze vijf weken afscheid van elkaar moesten nemen omdat het in Engeland mogelijk is dat de Koningin op verzoek van de PM het parlement gewoon 5 weken schorst. Dat is al uiterst belachelijk. Op 15 oktober moet het parlement direct beginnen om een wet aan te nemen die regelt dat alleen het parlement over zijn eigen schorsingen gaat en niet een toevallige despoot. Maar het functioneren van de Britse democratie is sowieso uiterst zorgwekkend op het moment.
1. er is spanning tussen de directe democratie en de indirecte: Direct, het referendum, slechte vraagstelling, leugenachtige campagne. nipte overwinning voor Brexit. De gelovers in directe democratie menen nu dat ze gehouden zijn om die Brexit dan ook te leveren, ook als dat bij nader inzien dom is, slecht gefundeerd. Indirect: de grondwet regelt dat de gekozen vertegenwoordiging de baas is. Als die tot betere inzichten komt dan de uitslag van het referendum gaat dat voor. De ellende waar we nu tegenaan lopen is dat al drie jaar de regering probeert to deliver Brexit en het parlement dat tegenhoudt omdat zij gaan over wat dat is en onder welke voorwaarden. Achteraf kan je zeggen dat dat referendum niet alleen inhoudelijk slecht was, maar als een tovenaarsleerling een crisis heeft gebaard
2. Ook in het Britse Lagerhuis is een debat geen debat maar een tv-show. En als je van vechtpartijtjes houdt met een grappige scheids, nog leuk ook. Maar het heeft niets met een gedachtenwisseling te maken. The right honourable gentlemen doen net of ze elkaar horen en begrijpen, naar elkaar luisteren, maar in feite roepen ze alleen hun bekende onwrikbare standpunten naar elkaar. In feite versterken ze de kloof door steeds met nieuwe formuleringen de verschillen te benadrukken. Winnen is niet superieure argumenten hebben, maar de ander aanvallen. En ze doen dat omdat ze weten dat de kijker van vechten houdt in tegenstelling tot de kiezer die gaat voor eerlijk beleid.
3. De kiezer wordt in verkiezingen voorgelogen en bewerkt met slogans die refereren aan vergane glorie en misplaatste gevoelens van trots.

De staatsrechtelijke verhoudingen zijn in de VS net iets anders dan in het VK, maar ook daar zijn we nu al twee decennia gewend aan twee partijen die elkaar tot op het bot bestrijden en verlammen en in hun politieke campagnes er alles aan doen op hun meningsverschillen uit te vergroten tot fundamenteel wantrouwen in de ander en dat wantrouwen, die verdeeldheid op de samenleving over te brengen. Het leidt tot monstrueuze uitkomsten als Trump als President.
Nu is het niet voor het eerst dat een democratie een dictator baart. Hitler en Mussolini zijn eerst in de prille democratie van hun land komen bovendrijven maar hebben daarna met retoriek en trucs diezelfde democratie buitenspel gezet. Maar we maken nu op meer plekken mee, dat er mensen komen bovendrijven (het lijstje is bekend, Turkije, Polen, Hongarije, VS, VK, Brazilië, etc.) die despotisch gedrag vertonen en die lijken te lijden aan een vergelijkbaar symptomencomplex:
a. narcist
b. grootheidswaan en het idee dat ze de wereld redden
c. gebrek aan empathisch vermogen met name voor de kleine man die wel eens ernstig onder hun machtswellust zou kunnen lijden
d. Gokker: en dan een die niet alleen van gokken houdt, maar gewoon verder durft te gaan dan anderen, niet wint omdat hij een betere speler is maar gewoon meer risico’s durft te nemen over de rug van anderen.
e. de neiging hebben om dynastieën te bouwen met familie, vrienden en vertrouwelingen, familieleden regeringsverantwoordelijkheid geven.
f. de pest hebben aan internationale samenwerking en een bom willen leggen waar dat wel plaats vindt.
Het rijtje is bekend. En weer denk ik dat er veel samenhangt met het feit dat veel stemmers een slecht onderscheid maken tussen wat ze op prijs stellen als het over sport en amusement gaat en als het over de toekomst van het land gaat. En media die daarin meer de sensatie dan de educatie zoeken.

Maar laten we in ons eigen land kijken. Bijvoorbeeld. De VVD heeft eens gedacht dat er electoraal gewin te halen was uit stoer doen tegen de misdaad. Ook hier weer, het zal een niet gecoördineerd samenvallen zijn geweest, gepaard gaand met de groeiende aandacht voor misdaad in de media. De sterkste crimefighter uit het OM (die achteraf niet vies bleek van grote deals met kroongetuigen) Teeven werd de politiek in gehaald. Het ministerie van Justitie, dat al jaren bekend stond als een van de zwakste en meest rommelige ministeries, werd plotseling ook verantwoordelijk voor nog eens 60.000 man politie en ging ministerie van Veiligheid en Justitie heten. De politie werd genationaliseerd, zodat de toch al vaak falende leiding van het ministerie echt al die (gedeeltelijk gemeentepolitie) dienders erbij kreeg plus een gigantische klus met die reorganisatie. En, dacht de VVD, we hebben wel de scheiding der machten, Wetgeving (parlement), Uitvoering (regering), en Rechterlijke macht, maar, wat is dan het O.M.? Is dat uitvoerend of rechterlijk? Als we nou toch wat meer te zeggen willen hebben over de misdaadbestrijding, dan moeten we onze invloed op het O.M. vergroten. Het O.M. heeft zich terecht altijd dicht tegen de rechterlijke macht aan als onafhankelijke aanklager opgesteld maar werd nu de laatste jaren steeds sterker dat slecht functionerende superministerie ingezogen. Met dat gevolg dat liberale ministers voelden dat hun imago mede door het O.M. werd bepaald en er dus namens de minister ambtelijke druk ontstond. Zodanig zelfs, dat je je als rechtgeaarde liberaal mag afvragen of de kritiek die we allemaal hebben op Polen en Hongarije dat de regering teveel invloed zoekt op de rechterlijke macht niet ook op Nederland begint te slaan. En alhoewel ik Wilders’ opvattingen en gedrag  uiterst verwerpelijk vind en een veroordeling wegens haat zaaien waardig, is de bemoeienis van het ministerie onder VVD-regie op het O.M. minstens zo betreurenswaardig

We maken er een rotzooitje van, overal in dat mooie vrije Westen. En tegelijkertijd blijken al die democratieën ook nog eens behoorlijk beïnvloed en beïnvloedbaar door het internationale bedrijfsleven, Het gehannes met de auto-industrie en uitstoot, de tabakslobby in Europa, de Landbouwlobby die tot achterhaalde stikstof-maatregelen leidde. de massale belastingontwijking via Ierland, Luxemburg, Nederland en ministaatjes… Allemaal via democratische kanalen vastgelegd in wetgeving en maatregelen.
En wat gaan we maken van het klimaat? En van de problematiek van Afrika? Is de democratie van het vrije westen op dit moment bestand tegen uitdagingen van die omvang? Ik vrees eigenlijk van niet. Misschien krijgt meneer Spengler toch gelijk met zijn Avondland…