Twijfeljaar

Voor mij was 2015 een jaar vol twijfel aan het oordeel van anderen en -vast in gezond mindere mate- aan mijn eigen oordeel. Waar ik niet aan twijfel is dat het gebrek aan openbaar debat waarin machthebbers laten merken dat ze tegenargumenten begrijpen en worstelen met materie leidt tot meer ellende dan de ellende die ze met hun zelfverzekerdheid willen oplossen en bestrijden. Alle denken begint met twijfel. Wie graag laat zien dat hij nooit twijfelt toont hoogstens aan dat hij niet (voldoende) denkt. En dat hij alleen oog heeft voor mensen, argumenten, feiten en omstandigheden die zijn eigen gelijk ondersteunen. Wie tegenargumenten heeft piept, is lastig en wegcijferbaar. En dat zijn wij, als burger maar al te vaak.

David van Reybrouck beweert dat de meeste politiek leiders bang zijn van hun eigen volk waarvan ze het oordeel eigenlijk niet vertrouwen. Dat hangt samen met het feit dat men meestal zelf nauwelijks in staat is om de gevolgen van de compromissen op basis waarvan met regeert te overzien én die compromissen als startpunt van het denkproces neemt op basis waarvan men tot oordelen komt. Op compromissen kom je immers niet terug. Men legt de burger daarmee dezelfde of een grotere onvrijheid op dan ze voor zichzelf in hun compromissen hebben gecreëerd. En waarom zou die burger zich daaraan houden? Neem de Griekse/Europese crisis. Met de Griekse begrotingsdiscipline en belastingmoraal was vast van alles mis. Zonder de Euro had Griekenland zijn munt kunnen devalueren. Met of binnen de Euro is een land dit belangrijke monetaire middel kwijt om bij te sturen. Dan is er weinig anders meer dan de 3%-regel rond het begrotingstekort. Omdat het politieke compromis bij de invoering van de euro zo halfslachtig was (een munt invoeren zonder belangrijke boven-nationale instrumenten en instituties en met heel veel nationale autonomie) moest Griekenland wel door een onrechtvaardige pomp waar de bevolking ernstig onder leed. Die twee kanten zijn er. Er mocht er maar één.

Ik schreef het al eerder, Bush ging na 11 september oorlogstaal prediken en een oorlog in. Hollande ging er dit jaar wild overheen, Waar Bush er weken over deed om geweld als oplossing van geweld te zien, als oplossing van fanatisme en wraakzucht, deed Hollande daar uren over. Inmiddels vechten er piloten uit veel landen boven Irak en Syrië. In die tijd werd Amos Oz geïnterviewd in Buitenhof. Hieronder een citaat uit het gesprek tussen Sjmoeël (jong en idealistisch links en licht pacifistisch) en Gersjom (oud en realist, getekend door de oorlogen) in “Judas” van Amos Oz:
‘…En wat kun je volgens u op geen enkele manier bereiken met macht?’
‘Hoeveel macht?’
‘Alle macht ter wereld. Neem de gezamenlijke macht van de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en Frankrijk en Engeland. Wat zou je op geen enkele manier kunnen bereiken met zo’n macht?’
‘Ik denk dat je met zulke machten alles kunt veroveren wat je maar wilt. Van India tot Afrika’, (zei Gershom)
‘Dat denkt u. Dat denken de Joden in Israel omdat ze geen idee hebben wat de grenzen van de macht zijn. De waarheid is dat alle macht in de wereld een vijand niet in een vriend kan veranderen. Hij kan een vijand in een slaaf veranderen, maar niet in een kameraad. Met alle macht in de wereld kan je een fanaticus niet veranderen in een tolerant iemand. En met alle macht in de wereld kun je een wraakzuchtige niet veranderen in een vriend. En kijk, dat zijn nu net de essentiële problemen van de staat Israel: een vijand in een vriend veranderen, een fanaticus in een gematigd iemand, een wraakzuchtige in een kameraad. Heb ik daarmee gezegd dat wij geen militaire kracht nodig hebben? Geenszins, zo’n dwaze gedachte zou nooit bij me opkomen. Ik weet net zo goed als u dat de macht, onze militaire macht, op elk moment, ook op dit moment waarop u en ik hier zitten te discussiëren, tussen ons en onze dood staat. De macht heeft de kracht om tijdelijk onze vernietiging te voorkomen. Op voorwaarde dat we ons altijd zullen herinneren, op elk moment, dat de macht in ons geval alleen kan voorkomen. Niet kan oplossen. Hij kan de ramp alleen maar een tijdje uitstellen.’

Daarvoor heeft de jonge Sjmoeël al een keer geconstateerd dat, als je Joden na twintig eeuwen alleen te hebben beschikt over hun intelligentie, hun vege lijf en Het Woord, wapens die ze hebben gebruikt om bruggen te slaan, te verbinden en te overleven, als je die Joden nu de beschikking geeft over straaljagers, raketten en tanks, ze die gebruiken om hun vijanden te doden, te onderdrukken en arm te houden en dus net zo dom zijn als de Fransen en de Engelsen voor hen. Dat ze fanatisme en wraakzucht aanwakkeren en vijanden zich helpen vermeerderen. Daar staan de twee kanten van militair ingrijpen. Waar houdt verdedigen en beschermen op en wordt het onderdrukken, vernietigen en slaven maken? We hebben in Libië ingegrepen en in Irak en het is er een zootje. Eerst grepen we in Syrië niet in en het werd een zootje. Toen wel en het werd een groter zootje. Wie zegt er nu eindelijk eens dat we er geen barst van begrijpen, en, nog minder weten wat we doen als we wat doen of laten?

En de vluchtelingen die dat oplevert? van Reybrouck heeft geconstateerd dat er in Afrika nog miljoenen zijn die zich realiseren dat een toekomst voor hun kinderen in Europa er beter uitziet, maar dat dit nogal wat vraagt aan initiatief en risico- nemen. In het Midden Oosten wachten ook nog miljoenen op vrede en een eerlijke kans om een bestaan op te bouwen. Wie bang is dat er nog miljoenen vluchtelingen in de pijplijnen zitten heeft een punt. Waar is de politicus of -ca die hiermee open omgaat? Laat merken dat we zelf aan de wortel liggen van de stroom vluchtelingen. Ze komen voort uit onze oorlogen en en onze steun aan onderdrukkers, uit ons koloniaal gedrag. Merkel kwam er dicht bij. Vluchtelingen komen voort uit ons beleid van opvang in eigen regio, zonder voldoende financiële hulp om dat te kunnen realiseren (of zelfs dat kleine beetje hulp dat er dan nog wel was te verminderen). Waar is de bestuurder die met twijfel, vragen en mea culpa met de bevolking in gesprek gaat? Er zijn er wat op lokaal niveau, maar te weinig. En mensen die zich al jaren niet gehoord voelen en gepasseerd voelen uiten zich boos en tegenstrijdig. Bang van vreemd testosteron schreeuwen ze daar moet een piemel in tegen een rustige dappere vrouw. ‘Eigen testosteron eerst zeker’ roepen we dan (moi aussi in eerste instantie) oordelend. Maar zo dom en gemakkelijk ligt het niet.

Ik heb laatst eerlijk tegenover vrienden bekend dat ik ondanks mijn litanie tegen het (met 32 miljoen) risicodragend ingrijpen door de gemeente Enschede bij FC Twente, (Enschede een gemeente die geen geld meer heeft om schoolgebouwen te onderhouden) als ik in de Raad zou hebben gezeten waarschijnlijk toch ook voor zou hebben gestemd. Nog niet eens zozeer uit angst voor 15.000 boze supporters, maar uit realpolitik, uit deelnemer zijn in de drukpan die in grote meerderheid een bepaalde kant opvalt. Uit aanvoelen dat een zeer groot deel van de bevolking dit steunt. Ondanks al die principiële bezwaren. Twijfelen aan jezelf en dan luisteren naar anderen om je heen is gezond. 2015 was een jaar dat meer aanleiding gaf tot twijfel dan veel jaren ervoor in mijn gevoel. Ook aan de andere kant, aan het klimaatakkoord, dat ik nog niet zomaar gerealiseerd zie, maar wat ik wel een geweldig “Landmark” vind in onze geschiedenis. Het akkoord in de Veiligheidsraad over Syrië idem. Twijfel helpt, om in gesprek te blijven en om de bruggen te blijven staan die volgens Amos Oz vroeger met succes door de onbewapende Joden konden geslagen blijven.

Wantrouw een bestuurder met machtsmiddelen en grote overtuigingen….. Ze zijn gevaarlijker dan wat boze jongens met een Noord-afrikaanse naam in Brussel en Parijs. De lessen van Oz en van Reybrouck. Laten we blijven twijfelen en alle kanten van de medailles blijven bezien…. Wantrouw ook bestuurders die al te pragmatisch zijn en geen visie of ethische overtuigingen (willen) hebben. Zonder de vanzelfsprekende ethische kracht van Merkel was de chaos rond vluchtelingen waarschijnlijk nog groter. Twijfel..!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *