Maandelijks archief: december 2015

Twijfeljaar

Voor mij was 2015 een jaar vol twijfel aan het oordeel van anderen en -vast in gezond mindere mate- aan mijn eigen oordeel. Waar ik niet aan twijfel is dat het gebrek aan openbaar debat waarin machthebbers laten merken dat ze tegenargumenten begrijpen en worstelen met materie leidt tot meer ellende dan de ellende die ze met hun zelfverzekerdheid willen oplossen en bestrijden. Alle denken begint met twijfel. Wie graag laat zien dat hij nooit twijfelt toont hoogstens aan dat hij niet (voldoende) denkt. En dat hij alleen oog heeft voor mensen, argumenten, feiten en omstandigheden die zijn eigen gelijk ondersteunen. Wie tegenargumenten heeft piept, is lastig en wegcijferbaar. En dat zijn wij, als burger maar al te vaak.

David van Reybrouck beweert dat de meeste politiek leiders bang zijn van hun eigen volk waarvan ze het oordeel eigenlijk niet vertrouwen. Dat hangt samen met het feit dat men meestal zelf nauwelijks in staat is om de gevolgen van de compromissen op basis waarvan met regeert te overzien én die compromissen als startpunt van het denkproces neemt op basis waarvan men tot oordelen komt. Op compromissen kom je immers niet terug. Men legt de burger daarmee dezelfde of een grotere onvrijheid op dan ze voor zichzelf in hun compromissen hebben gecreëerd. En waarom zou die burger zich daaraan houden? Neem de Griekse/Europese crisis. Met de Griekse begrotingsdiscipline en belastingmoraal was vast van alles mis. Zonder de Euro had Griekenland zijn munt kunnen devalueren. Met of binnen de Euro is een land dit belangrijke monetaire middel kwijt om bij te sturen. Dan is er weinig anders meer dan de 3%-regel rond het begrotingstekort. Omdat het politieke compromis bij de invoering van de euro zo halfslachtig was (een munt invoeren zonder belangrijke boven-nationale instrumenten en instituties en met heel veel nationale autonomie) moest Griekenland wel door een onrechtvaardige pomp waar de bevolking ernstig onder leed. Die twee kanten zijn er. Er mocht er maar één.

Ik schreef het al eerder, Bush ging na 11 september oorlogstaal prediken en een oorlog in. Hollande ging er dit jaar wild overheen, Waar Bush er weken over deed om geweld als oplossing van geweld te zien, als oplossing van fanatisme en wraakzucht, deed Hollande daar uren over. Inmiddels vechten er piloten uit veel landen boven Irak en Syrië. In die tijd werd Amos Oz geïnterviewd in Buitenhof. Hieronder een citaat uit het gesprek tussen Sjmoeël (jong en idealistisch links en licht pacifistisch) en Gersjom (oud en realist, getekend door de oorlogen) in “Judas” van Amos Oz:
‘…En wat kun je volgens u op geen enkele manier bereiken met macht?’
‘Hoeveel macht?’
‘Alle macht ter wereld. Neem de gezamenlijke macht van de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en Frankrijk en Engeland. Wat zou je op geen enkele manier kunnen bereiken met zo’n macht?’
‘Ik denk dat je met zulke machten alles kunt veroveren wat je maar wilt. Van India tot Afrika’, (zei Gershom)
‘Dat denkt u. Dat denken de Joden in Israel omdat ze geen idee hebben wat de grenzen van de macht zijn. De waarheid is dat alle macht in de wereld een vijand niet in een vriend kan veranderen. Hij kan een vijand in een slaaf veranderen, maar niet in een kameraad. Met alle macht in de wereld kan je een fanaticus niet veranderen in een tolerant iemand. En met alle macht in de wereld kun je een wraakzuchtige niet veranderen in een vriend. En kijk, dat zijn nu net de essentiële problemen van de staat Israel: een vijand in een vriend veranderen, een fanaticus in een gematigd iemand, een wraakzuchtige in een kameraad. Heb ik daarmee gezegd dat wij geen militaire kracht nodig hebben? Geenszins, zo’n dwaze gedachte zou nooit bij me opkomen. Ik weet net zo goed als u dat de macht, onze militaire macht, op elk moment, ook op dit moment waarop u en ik hier zitten te discussiëren, tussen ons en onze dood staat. De macht heeft de kracht om tijdelijk onze vernietiging te voorkomen. Op voorwaarde dat we ons altijd zullen herinneren, op elk moment, dat de macht in ons geval alleen kan voorkomen. Niet kan oplossen. Hij kan de ramp alleen maar een tijdje uitstellen.’

Daarvoor heeft de jonge Sjmoeël al een keer geconstateerd dat, als je Joden na twintig eeuwen alleen te hebben beschikt over hun intelligentie, hun vege lijf en Het Woord, wapens die ze hebben gebruikt om bruggen te slaan, te verbinden en te overleven, als je die Joden nu de beschikking geeft over straaljagers, raketten en tanks, ze die gebruiken om hun vijanden te doden, te onderdrukken en arm te houden en dus net zo dom zijn als de Fransen en de Engelsen voor hen. Dat ze fanatisme en wraakzucht aanwakkeren en vijanden zich helpen vermeerderen. Daar staan de twee kanten van militair ingrijpen. Waar houdt verdedigen en beschermen op en wordt het onderdrukken, vernietigen en slaven maken? We hebben in Libië ingegrepen en in Irak en het is er een zootje. Eerst grepen we in Syrië niet in en het werd een zootje. Toen wel en het werd een groter zootje. Wie zegt er nu eindelijk eens dat we er geen barst van begrijpen, en, nog minder weten wat we doen als we wat doen of laten?

En de vluchtelingen die dat oplevert? van Reybrouck heeft geconstateerd dat er in Afrika nog miljoenen zijn die zich realiseren dat een toekomst voor hun kinderen in Europa er beter uitziet, maar dat dit nogal wat vraagt aan initiatief en risico- nemen. In het Midden Oosten wachten ook nog miljoenen op vrede en een eerlijke kans om een bestaan op te bouwen. Wie bang is dat er nog miljoenen vluchtelingen in de pijplijnen zitten heeft een punt. Waar is de politicus of -ca die hiermee open omgaat? Laat merken dat we zelf aan de wortel liggen van de stroom vluchtelingen. Ze komen voort uit onze oorlogen en en onze steun aan onderdrukkers, uit ons koloniaal gedrag. Merkel kwam er dicht bij. Vluchtelingen komen voort uit ons beleid van opvang in eigen regio, zonder voldoende financiële hulp om dat te kunnen realiseren (of zelfs dat kleine beetje hulp dat er dan nog wel was te verminderen). Waar is de bestuurder die met twijfel, vragen en mea culpa met de bevolking in gesprek gaat? Er zijn er wat op lokaal niveau, maar te weinig. En mensen die zich al jaren niet gehoord voelen en gepasseerd voelen uiten zich boos en tegenstrijdig. Bang van vreemd testosteron schreeuwen ze daar moet een piemel in tegen een rustige dappere vrouw. ‘Eigen testosteron eerst zeker’ roepen we dan (moi aussi in eerste instantie) oordelend. Maar zo dom en gemakkelijk ligt het niet.

Ik heb laatst eerlijk tegenover vrienden bekend dat ik ondanks mijn litanie tegen het (met 32 miljoen) risicodragend ingrijpen door de gemeente Enschede bij FC Twente, (Enschede een gemeente die geen geld meer heeft om schoolgebouwen te onderhouden) als ik in de Raad zou hebben gezeten waarschijnlijk toch ook voor zou hebben gestemd. Nog niet eens zozeer uit angst voor 15.000 boze supporters, maar uit realpolitik, uit deelnemer zijn in de drukpan die in grote meerderheid een bepaalde kant opvalt. Uit aanvoelen dat een zeer groot deel van de bevolking dit steunt. Ondanks al die principiële bezwaren. Twijfelen aan jezelf en dan luisteren naar anderen om je heen is gezond. 2015 was een jaar dat meer aanleiding gaf tot twijfel dan veel jaren ervoor in mijn gevoel. Ook aan de andere kant, aan het klimaatakkoord, dat ik nog niet zomaar gerealiseerd zie, maar wat ik wel een geweldig “Landmark” vind in onze geschiedenis. Het akkoord in de Veiligheidsraad over Syrië idem. Twijfel helpt, om in gesprek te blijven en om de bruggen te blijven staan die volgens Amos Oz vroeger met succes door de onbewapende Joden konden geslagen blijven.

Wantrouw een bestuurder met machtsmiddelen en grote overtuigingen….. Ze zijn gevaarlijker dan wat boze jongens met een Noord-afrikaanse naam in Brussel en Parijs. De lessen van Oz en van Reybrouck. Laten we blijven twijfelen en alle kanten van de medailles blijven bezien…. Wantrouw ook bestuurders die al te pragmatisch zijn en geen visie of ethische overtuigingen (willen) hebben. Zonder de vanzelfsprekende ethische kracht van Merkel was de chaos rond vluchtelingen waarschijnlijk nog groter. Twijfel..!!

Het dunne laagje

Het wordt weer tijd voor wat kritisch zelf-onderzoek, maar langs de weg van het fulmineren. Vrijdag was Jan Roos op bezoek bij Pauw in zijn jaaroverzicht. Wie de neuk is Jan Roos? Uitstapje:
In mijn puberteit genoot ik van van alles dat zich niks aantrok van wat de normale volwassen wereld vond van hoe je je te gedragen had. Elvis en James Dean waren daar toen voorbeelden van. Ik merkte dat dat overging. Langzaam. Er komt een moment dat je met een flauwe glimlach kijkt naar steeds nieuwe eigentijdse uitingen van hetzelfde fenomeen, een echo van wat je toen voelde en dacht als bron van die glimlach. De website ‘Geen Stijl’ was daarvan een voorbeeld. Inmiddels zijn Castricum en Weessies mannen van in de veertig die bij gebrek aan talent voor iets anders zijn blijven hangen in het onbeschoft en irritant gedrag dat bij hun puberale eerste uitingen hoorde. Jan Roos komt uit die school. Hij is de woordvoerder van het referendum over (we bedoelen tegen) het handelsverdrag met Oekraïne, gewoon omdat het leuk is “tegen” te zijn en te zien hoe ver je daarmee komt in de formele overheidswereld. (Daarvoor zattie bij Pauw, niet voor de vluchtelingen). Het zijn mannen die leven van handelen zonder dat laagje beschaving, tegen dat laagje beschaving, die onbeschaafd gedrag tv-fãhig en salonfähig proberen te maken. En daar graag de veelgeprezen Vrijheid van Meningsuiting en de journalistieke vrijheden voor misbruiken.

In de uitzending van Pauw kakelde Jan door van alles heen met als kernboodschap: voorkom dat vluchtelingen hierheen komen en stuur ze terug als dat ze wél lukt. Opvang in de eigen regio. Alsof ie na maanden veldonderzoek in Libanon en Turkije had gezien dat men daar in best wel menswaardige omstandigheden kan leven, de doodsdreiging in Syrië meevalt (en ook de risico’s en zwaarte van de tocht hierheen) en het eigenlijk louter testosteronrijke gelukzoekers betrof. En toen gebeurde het. Ik pakte mijn iPad om iets op twitter te gooien als “kunnen we Jan Roos niet laten opvangen die “eigen regio” die hij anderen met zoveel overtuiging gunt? Zijn wij van dat domme gelul af. #Pauw” Ik hield me nog net in. Als ik mijn impuls had gevolgd had ik me gemengd in het koor in het internetriool dat het dunne laagje beschaving had afgelegd en vuil spuit, anderen een wreed lot toewenst en zich niet verdiept in wat er echt is. Mijn eigen laagje is lang niet zo hardnekkig als ik zou willen. De minzame glimlach is dus niet alleen een echo, maar ook een uiting van een dicht onder de oppervlakte liggende bron van agressie tegen alles dat in potentie bedreigt waar ik voor sta. Angst dus?

Zaterdag werd het nog iets bitterder. De Deense regering besluit dat het alles van waarde behalve horloges, trouwringen en telefoons mag afpakken van vluchtelingen die zich melden als compensatie voor de kosten die de Deense overheid maakt voor hun opvang. Er kwamen reacties die me in eerste instantie wel bevielen, als ‘dat deden de Duitsers, lees Nazi’s, ook bij de Joden die naar het kamp gingen’. Ik stond op mijn achterste benen (fysiek kan ik niet veel anders maar qua temperament ben ik normaal iets gelijkmatiger). Inderdaad, ik heb de neiging om de reactie van de Denen op de vluchtelingencrisis langzamerhand als in één lijn te zien van wat ik van het fascisme begrijp. En dat heb ik ook met “daar moet een Piemel, vuurpijl, etc. in” wat we in Nederland meemaken. Ik zie dat het steeds normaler wordt om te vergeten dat we in een rijk en beschaafd land wonen en met tal van onbeschaafde kortsluitingen te reageren op dingen die we niet begrijpen en ons beangstigen. Ik zie dat Wilders’ geblaat over de Islam steeds meer navolgers krijgt, niet alleen onder kiezers, maar ook in het parlement is de toon allang sterk door zijn onbeschaafde oneliners veranderd. En ik begrijp dat niet goed en heb de neiging om met (on-)beschaafde humor (over Jan Roos) of met beschaafde vreselijke oordelen (over de Denen) te reageren. Ik voel mijn land, mijn beschaving wegglijden heb de neiging om me daartegen met verbaal en straffend geweld te verweren.

Erodeert het laagje nou alleen bij mij, erodeert het in het algemeen, erodeert het tijdelijk? Was het er eigenlijk ooit wel zo stabiel en algemeen als ik in mijn bron van agressie veronderstel. Ben ik zo boos en bang omdat ik altijd heb geweten dat mijn beschaafde wereld een fictie is en die bron van angst en agressie die ook in mij zit in zijn barbaarse konsekwenties elk moment in bloedvergieten en mensonwaardig gedrag kan uitbarsten? Sinds Kaijsers Schoonheid en Troost weet ik het eigenlijk wel. Laten we met elkaar echt aan de praat gaan (en blijven) voordat we allemaal derailleren…

Politiek/Klimaat

Ik snap het. Ik had het kunnen zien aankomen. Trump was al tweede geworden achter Merkel bij de verkiezing van Person of the year van Time. De onze staat schathemeltje hoog in de peilingen. We wisten het eigenlijk van te voren. Ik verdring het nog. Het dringt nog niet door… Wilders de politicus van het jaar. Gelukkig is het jaar bijna om en over drie weken begint een nieuw jaar. En dan was hij de politicus van het jaar ervoor en dus nu kop houen…
Lieve heer nog an toe wat zegt het over het politiek klimaat als een platte haatzaaier, een tot tweespalt en angst oproepend gemelijk mens tot die hoogte mag stijgen? Ik wil het niet weten.

Maar over klimaat gesproken, we hebben nu een klimaat-akkoord. Parijs 2015, aanslagen en een historisch akkoord…

Wat zegt het over het politiek klimaat als Samsom, de lieve sukkel, in een kranteninterview zegt dat “we elkaar boven tafel van alles gunnen, maar onder tafel schoppen en rotzooien”. Met we bedoelt hij nog niet eens zozeer de coalitie, maar breder, de zonnige overeenstemmingen tussen de coalitie en de semi-gedogers, waar nu ook het CDA bij hoort. “We moeten wel, anders krijgen we door de verhoudingen tussen de Kamers niets meer voor elkaar. Als je wilt regeren moet je af en toe ook iets besluiten en elkaar wat gunnen”. Pechtold, als minister van grote steden en sociale vernieuwing had ook al ooit zoiets eens geroepen over deze jungle, en het werd bijna zijn ondergang. In ieder geval vertrok hij uit het kabinet. OK politiek is dus stemmen winnen door ongenuanceerd schreeuwen en hitsen naar buiten door de een en bloederig bevochten heren-akkoorden door anderen. Vechten om de eigenheid. Partij-imago bovenaan.

Maar, zei ik, intussen hebben we wel een klimaat-akkoord. En niet voor 2 graden temperatuurstijging sinds het begin van de industriële revolutie (1850?), maar we streven zelfs wereldwijd naar de nog ambitieuzere 1,5.

Politiek? Ik herinner me nog kopstukken uit de landelijke politiek, zeggend, Hero, we moeten wel decentraliseren (zorg) naar de gemeenten, wij op landelijk niveau, wij kunnen de heruitvinding van de verzorgingsstaat niet aan. Een andere, in bijna dezelfde ademtocht, we moeten de Politie die nu grotendeels op gemeentelijk niveau wordt aangestuurd wel centraliseren, want de gemeenten kunnen dat niet. O ja, Veiligheid. Paradepaardje van twee kabinetten Rutte. Wat is er, omdat de vermeende burger, “het volk” zoals de politicus van het jaar dat zou zeggen, veiligheid zo belangrijk vindt en vond niet allemaal gesloopt? De countervailing power tussen binnenlandse zaken en Justitie, alles is nu onbestuurbaar in een hand. En dan liefst ook centraal aangestuurd. Jihadstrijders vind je en voorkom je door op lokaal niveau contacten te hebben met de gemeenschappen waarin ze opgroeien, niet door een landelijk politiekorps en een uitgeklede AIVD. Het rechtsgevoel van burgers dien je door de rechterlijke macht toegankelijk te houden en er niet een kordon straffende officieren, een onbetaalbare rechtshulp, en grotere reisafstanden als muur tussen te bouwen. Het ene jaar moeten scholen groter, dan weer kleiner. Dan moeten alle autisten naar een gewone school, maar hebben scholen geen benul wat er op ze afkomt en zitten ze thuis. Het lijkt er op of de politiek een speeltuin is geworden van kinderen die willen experimenteren en zo weinig mogelijk wetenschappelijke onderbouwing willen.

Maar, zei ik, we hebben wel een klimaat-akkoord. Weet je nog, de milennium-doelen van de VN? Halvering armoede, veel meer kinderen naar school, verbetering positie van de vrouw, kinderarbeid… Ze zijn grotendeels gehaald toch?

Nou ok, ik wil het proberen te geloven… Maar die ambitie van als het even kan minder dan 2 graden is zo ongeveer het enige getal in de tekst van het akkoord. Er is geen geld vrijgemaakt voor het helpen van arme landen voor het bereiken van hun doelen, als ze die al hebben, of voor het opvangen van de gevolgen ervan… Alleen vage beloftes. De wereld van vliegen en varen blijft buiten schot. China gaat gewoon door met het bouwen van 100 kolencentrales en die nog 50 jaar gebruiken want kolen hebben ze zelf meer dan genoeg. Ik heb nergens gelezen dat we nu eindelijk de boeren/vleessector eens gaan belasten voor hun CO2-uitstoot, laat staan voor het jaarlijks kappen van grote oppervlakten aan oerwoud voor de veevoer-industrie. De eerste bijstellingen gaan over 8 jaar in werking en we zijn de hoek al om. Help me dan om dit te geloven…. Wat er staat is dat er door de deelnemende landen individueel plannen zijn ingediend, die bij elkaar nog niet genoeg zijn om die 2 graden te halen. De financiering van die plannen is vaak nog onduidelijk. Olieproducerende landen verzetten zich met hand en tand. Bovendien zijn we bij de grootste vervuiler afhankelijk van een stel volslagen losgeslagen Republikeinen, die waarschijnlijk het hele gebouw torpederen als ze de kans krijgen en de verkiezingen winnen. Ik geloof mijn eigen politici al nauwelijks meer na het kwartje van Kok en de 1000 euro van Mark, laat staan Trump en Putin.

Iedereen spreekt van een historisch akkoord. Het klimaat staat op de agenda. Er is tegen veel verwachtingen in een hoge gezamenlijke ambitie geformuleerd. Daarmee is de internationale politieke gemeenschap een drempel over, een point of no return gepasseerd. Dat de praktijk weerbarstig zal zijn begrijpt iedereen, maar je moet toch bij zijn met zo’n stap?

Ja en dan samen met het bedrijfsleven. We krijgen dan een vergelijkbaar onmacht-verhaal als rond de decentralisatie: “we kunnen dit als overheid niet alleen”. En ja dat is ook zo. De overheid bezit geen of nauwelijks energiecentrales, bouwt geen elektrische auto’s, etc. Dat betekent dat de kans groot is dat wat na Parijs nu hier ligt verder in compromissen met de olie-lobby, de luchtvaart-lobby, etc. wordt verminderd, vertraagd en versoberd. Intussen moeten we proberen te stimuleren dat bedrijven die haalbare toepassingen voor fossiel-vrije energie produceren doorgaan met hun werk en markten kunnen veroveren. We gaan dus in Europa kolencentrales sluiten. Oh wat zullen landen en energiemaatschappijen elkaar beloeren, dat de een het niet trager doet dan de ander en daaruit voordeel haalt. En dan moeten we het maar niet hebben over vertrouwen. In de autoindustrie na de dieselgate, in de bierindustrie na het geknoei van Heineken in Afrika, na het geknoei van frisdrankindustrie, suikerraffinaderijen en chocoladefabrieken, die banen brengen in ruil voor het kapot-draaien van lokale markten en de biodiversiteit. En de Fransen zullen nooit toestaan dat hun boeren worden belast voor de CO2-uitstoot van hun veestapel en de natuurafbraak voor het voer van hun beesten. De verbindingen tussen dat gelukbrengende bedrijfsleven en de landelijke overheden met hun nog tekort-schietende plannen zijn sterk. Moet ik dit allemaal echt geloven? Is er zoveel breekijzer in Parijs gecreëerd dat we het gaan winnen van Shell, die Nigeria en Liberia tot op het bot heeft vervuild, van Trump, Le Pen en Wilders? Is er al zoveel kracht in het jonge innoverende bedrijfsleven dat die ouwe reuzenlobby achterhaald wordt…. Ik bedoel, 1,5 graad sinds 1850, we verzieken de boel nu al 165 jaar, het akkoord gaat pas in 2020 in en wordt pas in 2023 bijgesteld. De klok tikt, we zijn de hoek allang om…

Ik hoop het zo, dat al die kinderachtige politici die verdoezelen en schreeuwen om de kiezersgunst, die experimenteren met burgers, hun rechtstaat en belangrijke instituties als zorg, onderwijs en openbaar vervoer, om ruimte te hebben voor hun eigen testosteron, dat al die politici in al die 55 (of hopelijk straks nog meer) landen hier nou eens prioriteit aan blijven geven en onderling afstemmen…. Ik zie er verder in de praktijk zo gruwelijk weinig van. En van kiezers die beginnen begrijpen dat niet de islam, maar wijzelf en onze consumptiedrift het gevaar van deze eeuw vormen zie ik er ook nog steeds veel te weinig. Give me hope Johanna..