Denk-flarden en vragen

Je kunt een probleem niet oplossen met hetzelfde denken als waaruit het is ontstaan. Je kunt ook zeggen, we worden niet eens zozeer belemmerd door de hiaten in onze kennis als door ons onvermogen om vragen te stellen vanuit andere invalshoeken en vormen van logica als die we gebruikelijk hanteren. Het zijn gedachten die aan Einstein worden toegeschreven. En Einstein relativeer je niet…

Als je twee identiek geprogrammeerde computers met elkaar laat schaken wordt het waarschijnlijk vaak remise. De koude oorlog was zoiets, een soort voortdurend bevochten en uitgedaagde remise. Gorbatsjov stapte uit die logica en doorbrak de vicieuze cirkel. Putin stapt nu opnieuw uit een logica van op wereldniveau via instituties als de VN in stand te houden machtsbalansen en haalt daar (tijdelijk?) voordeel uit. Erdogan moderniseert zijn land door cultureel en sociologisch stappen terug te zetten (binnen ons bekende paradigma) en een democratische religieuze dictatuur te organiseren. Iemand die uit de ijzeren logica van de situatie stapt, dwingt de ander tot ongebruikelijk denken en ongebruikelijke stappen. Meer van hetzelfde werkt niet meer. Dit klinkt als wiskunde, als neutraliteit. Dit werkt zowel bij onethisch handelen, bij het opsluiten en laten vermoorden van iedereen die je als tegenstander ziet, zoals Erdogan en Putin graag lijken te doen, als bij een ethische stap voorwaarts als Ghandi en Mandela maakten.

Om met de vragen die de serie van Bas Heijne over de (on-)volmaakte mens opriep verder te gaan, is het mogelijk om kunstmatige intelligentie te ontwikkelen die in staat is uit de logica te stappen waarmee hij is ontworpen? Kan kunstmatige intelligentie het paradigma ontstijgen waaruit het is ontstaan? Kan kunstmatige intelligentie Einstein-achtige sprongen maken door vragen te stellen die buiten de logica liggen die tot dan toe succesvol was? Is het mogelijk om een machine te ontwikkelen die in alles beter is dan wij mensen? Ook in die geboorte van volstrekt nieuwe paradigma’s? Waar vindt die kunstmatige denker dan haar bronnen?
In veel spirituele disciplines wordt geprobeerd om voorbij het denken te raken. Om in contact te komen met de diepere patronen en krachten in de schepping, patronen en krachten die voor ons denken versluierd blijven. Of juist omdat we ons denken niet goed stil kunnen zetten, versluierd blijven. Daarvoor mediteren we, doen we oefeningen, vasten we, gaan we de natuur in. We doen dingen om de valkuil van de bestaande ego-gerichte denksporen te omzeilen, het denken te laten voor wat het is en er zo min mogelijk aandacht aan te besteden. En (hopen) te ontdekken wat daarachter aan kracht, schoonheid en andere niet zo best van toepassing zijnde begrippen te vinden is. En dan ontstaat die tautologie dat je niet kunt uitleggen en beschrijven wat je ontdekt omdat dat zich aan taal en uitleg onttrekt. Is het mogelijk om kunstmatige intelligentie naar die bron te leiden? Als ik het zelf al nauwelijks kan?

En dit alles omdat ik vandaag opnieuw, nu voor de tweede keer deze maand, met de absurditeit van dood en menselijke onmacht word geconfronteerd. De dood van een bevlogen mens die veel voor anderen wenst te betekenen. Iemand die dweilen durft met de kraan open en het opgedweilde water naar zee durft te dragen, omdat hij voelt, weet, dat het beter kan en moet. En misschien ook doordat Ahmed Aboutaleb me gisteren in zomergasten voor de zoveelste keer in aanraking bracht met wat het is om iets te voelen als verantwoordelijkheid voor iets dat groter is dan jezelf en ook groter is dan wat in de wetten en regels is voorzien en daaraan consequenties verbinden. Hoeveel ego zit daar? Ook als opoffering van alles wat je bent en hebt de consequentie kan zijn? Met idealen en worstelen en wat daarin muziek en andere kunst kan betekenen. Dat is breder en dieper dan denken, toch? En onbereikbaar voor kunstmatige intelligentie, toch? Maar wat is daarvan dan de bron? En putten Hitler en Ghandi, Erdogan, de Paus en die niet nader te noemen politiek hersenloze republikeinse presidentskandidaat Trump allemaal uit diezelfde bron?
De wereld en het leven zijn niet bedoeld om begrepen te worden… ok Ahmed, maar is het wel de bedoeling dat we vragen blijven stellen die we niet begrijpen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *