Filosofen en dingen die voorbij gaan

Ik vraag me wel eens af hoe selectief ik het nieuws tot me neem. Soms wind ik me dagelijks op. En nu, al meer dan een maand, bezie ik de media-opwinding en de politieke waan van de dag met een schouderophalen. De fiere Dijsselbloem eerste keus, tweede keus ? Zal wel. Mark die wil dat we fatsoenlijker reageren op internet, samen met mn vriend Spekman ? Als ze denken dat de kankeraars en vuilspuiers nog een keer nadenken en slikken van die oproep, ze doen maar. Nee wat me opvalt en een beetje aan het denken zet is dat er ineens zoveel voorbij is. Ik krijg een beetje een fin-de-siècle-sensatie als ik Bas Heijne lees en er zijn er meer. Aan het eind van een eeuw heb je dat vaker, dat mensen zich realiseren dat er met die ouwe kalenders een hoop weggewaaid is dat je eerder belangrijk vond. Maar zomaar in 2013, dat bevreemdt me wat.

Wat er dan allemaal voorbij is? Het humanisme van het tweede deel van de vorige eeuw bijvoorbeeld. Het wat? Nou, dat optimisme en de idee, dat we als we nou gewoon gaan zorgen voor de derde wereld en het milieu, en het menselijke “samen” bijvoorbeeld vormgegeven in Europa, dat we dan nooit meer oorlog op ons continent zouen hebben. Dat humanisme. De mens, samen, aan het roer in de vooruitgang, overwint het slechte in zichzelf, maar dan op een bijna mondiaal en ongeveer ultiem abstract niveau…. In het begin zat die kouwe oorlog nog even tegen, maar ook dat is toen opgelost geraakt (Reagan als grote humanist? die zette toch de grote stappen) Ik geloof best dat dit een deel van het humanisme dekt, maar voor mij is humanisme nooit identiek geweest aan vooruitgangsgeloof en het geloof in het fundamenteel goede in de mens dat langzaam de overhand kan krijgen. Volgens mij is dat gewoon bikkelhard werken in je eigen omgeving, vooruitgang, en dan de steen maar al te vaak weer de heuvel af zien rollen. Voor mij is dat soort humanisme er nooit geweest. Ik heb er wel een paar gekend, bedoel ik, maar het is volgens mij nooit een volksbeweging geweest, nooit een kleur van een tijdperk. Zo heb ik ook nooit geloofd, dat een stel hippies een tijdperk hebben gekleurd en was de opstand van een paar duizend studenten niet de kleur van de tweede helft van de zestiger jaren. Europa is wel steeds dominanter geworden in economische zin en er zijn erg veel politieke contacten omheen gegroeid en daaruit ontstaat een redelijk harde garantie voor vrede, maar abstract humanisme als grondslag voor vrede?

Enne, ideologie. Ook voorbij. Het liberalisme, ergens ontstaan rond de industriële revolutie bijvoorbeeld gedijt in een economie (de VVD was immers weer de grootste) waarin meer van de helft van de geldstromen (de witte dan) via de overheid lopen. Ondenkbaar voor een echte liberaal, waar wetgeving de evidente nadelen van marktwerking moet dempen en elk beetje markt zijn eigen overheidswaakhond moet hebben waar liberalen dan weer voorzitter van zijn. Ik bedoel, da’s dus geen liberalisme. Waar de socialistische reactie op dat liberalisme allang de markt omarmd heeft en nu neo-liberaal is geworden. Dit was en aardige kenschets van 1950 dit “voorbij” van de ideologie. Wie dat nu over de wereld schrijft heeft 60 jaar geslapen.

En, wat dacht u van al die ridders die namens Theo van Gogh en Pim en meneer Nekschot de absolute vrijheid van meningsuiting predikten. Nou meneer Heijne, wat ik daar van dacht is dat die jongens in hun periodieke coke-roes nooit iets anders hebben gerepresenteerd dat de handvol die ze zelf waren en die alle grenzen van normaal maatschappelijk verkeer in hun verheerlijking van intellectuele voorhoede-denken vergeten waren. Het “moet kunnen” heeft nooit zo geleefd. En Wilders, ook een beetje voorbij. Wilders als symbool dan, voor de één als “leider (in spé) die het eindelijk allemaal eens durfde te zeggen” en voor de ander als “wederopstanding van de platte moraal van het bijna-fascisme”. Het is nooit erg een symbool geweest, meer een onfatsoenlijke en plat-berekenende korte-termijn-denker, die “rechts wou verenigen” en daar nog een eind in slaagde ook. Afkeurenswaardig ? Zeker. Maar een nieuwe leider ? Nooit en zeker geen fascistische volksmenner nieuwe stijl. Te veel eer voor die praatjesmaker. Kortom, Hij was er wel en is er nog, maar voorbij als projectie ? Was ie wel ooit in die mate een projectie als de media en mediabevolkende kommentatoren ons wilden doen geloven?

En dan, die “post-nine-eleven-era” was die er wel eigenlijk ? Ja we hadden Bush met z’n retoriek en z’n oorlogen. Maar was dat nou een era ? Is de wereld daardoor sprongsgewijs veranderd naar een staat van waakzaamheid en wantrouwen die er daarvoor niet was ? Ik weet nog waar ik was ja. En ik had wel wat sympathie voor die onschuldige Amerikanen die slachtoffer werden, maar vroeg me toen al af hoeveel doden het vrije westen in moslimlanden op ideologische gronden (die bestaan toch niet? Ideologie is toch voorbij? o, ideologie heeft een ander gezicht gekregen, maar wordt nog steeds gebruikt om machtsverhoudingen en optreden vanuit macht te rechtvaardigen hoor, vergis je niet)) heeft veroorzaakt. En wie is Bush dattie zo’n kabaal maakt ? Maar is de wereld nou zo veranderd? Stokt de economie van Indonesië als grootste moslimland nou, of zijn de kapitalisten gewoon doorgegaan met handel drijven en investeren? En is er daarna nou wereldwijd iets ontstaan dat wegebt omdat we Obama als nieuw symbool voor een nieuwe era hebben, een era van hoop en ‘change’? Voor journalisten en columnschrijvers wel. Die leven van de waan dat er door nieuwsfeiten gekleurde era’s zijn en dat er markante culturele verschuivingen optreden als zij er de vinger op hebben gelegd. Maar ik geloof het niet zo. Er verandert wat en ook fundamenteel soms, de slavernij is voorbij en we hebben een president met een kleurtje, maar daarom is de wereld nog niet beter geworden, goed en slecht hebben nieuwe gezichten en manifestaties, dat wel, en techniek verbindt en verwart steeds meer mensen, maar deden de geesten vroeger ook. Ja, de wereld verandert in lange golven en…Nee ik geloof niet in veranderingen op dat abstracte, morele niveau, in zo’n echt voorbij op de korte golven van het nieuws

Daarvoor zijn twee redenen. In de eerste plaats zie ik dat in het persoonlijk leven zich regelmatig ingrijpende dingen voordoen waarvan je op het moment denkt dat het je leven in een drastisch ander daglicht stelt. En mijn eigen ervaring is dat “het gewone” weer zeer snel de overhand krijgt en het een beetje nieuwe snel weer “gewoon” wordt. Waarschijnlijk zijn trauma’s als verkracht worden of een kind verliezen een stuk ingrijpender, ik moet niet veralgemeniseren, maar mijn stormen waren alle in een glas water dat daarna niet drastisch veranderd was. Soms een beetje, maar nooit geschiedenisboekwaardig. De tweede is, dat ik in bijna al die columns en kommentaren niet iets lees over wat er dan na het voorbije is gekomen, waar we ons dan weer in grote lijnen in herkennen. Die nieuwe tijd zonder dat humanisme, wat is dat ? Een tijd met een soort moreel vacuüm? Met Rutte en Spekman als een soort dominees van een voorbij christendom die nog iets een lege kerk in roepen over fatsoen? Is dat een tijd waarin burgers allemaal mantelzorgers worden omdat er geen menselijke waarden meer zijn die door humanisme worden geschraagd? Wat komt er nou na de ideologie? De strijd tussen de generaties over de pensioenen en de exorbitant hoge beloningen voor ouwe knakkers? De morele verontwaardiging over een paar honderd nieuwe “graaiers” uit de belastingruif? Is nivelleren plotseling de waarde en ideologie van dit decennium? Het verloren geloof in de eerbiedwaardigheid van de banken… waar is dat nou door vervangen als we er allemaal gewoon nog steeds, maar ook nu veel meer spaargeld naartoe brengen omdat we niet genoeg meer uitgeven?

Misschien valt het nieuwe nieuws me daarom niet meer op. Alle maatstaven om de morele waarden van het nieuws te meten zijn immers voorbij… Of is dit allemaal geklets van media en daar schrijvende betweters? Ik vermoed dat het leven, ondanks mensen die er beschouwend over schrijven zoals ik zelf ook, gewoon doorgaat. Elke dag is er voldoende recht en harmonie en vrede om trots en dankbaar te zijn. Elke dag is er genoeg onrecht, wanklank en uitbuiting om de mouwen over op te stropen. Elke dag worden vrouwen verkracht en nu is India aan de beurt als mikpunt van publicitaire verontwaardiging en trots over het moreel gehalte van onze eigen samenleving, toch? Elke dag slaat het menselijk tekort ergens toe en elke dag zijn er mensen die er met liefde naar kijken of het willen uitroeien. Wie van de mensen in zijn eigen omgeving houdt en hen het beste toewenst heeft elke dag opnieuw scheppen vol werk. Of dat nou humanisme heet, of joods-christelijke traditie, of we kerk en staat nou scheiden of niet… Voor wie wat voor een ander wil betekenen gaat er maar weinig voorbij, ja wel de waan van de dag, telkens weer, ook als de filosofen dat niet voor me duiden…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *