Uitgelicht bericht

Dwaaloog Dolleman en Ina Damman in een geel hesje

Ok, duidelijk. Een staaroperatie stelt geen klap voor. Geen pijn of irritatie. Beetje voorzichtig zijn na afloop en wat druppelen. Niks aan de hand. Dat wil zeggen tot het tweede oog ook is gebeurd. Ik zit er nu tussenin, tussen de twee operaties en ik word moe en dwarrelig van het voortdurend over elkaar heen schuiven van twee beelden. Een kleine en een grote (het rechteroog achter een brillenglas vergroot) een helder en een wat gelig. ik krijg ze niet gecombineerd en dat leidt ertoe dat ik merk dat mijn hersentje de ogen laten dwalen en zoeken. Ik raak er suf van en wat naar binnen gekeerd. Slaap tien uur per nacht of soms meer (anders max 7) en raak soms ook sneller geïrriteerd. maar allee. Nog een paar dagen niet of nauwelijks in de auto of de fiets (eigenlijk is elke vorm van deelname aan het verkeer een waagstuk nu) en wat meer lezen met één oog dicht.

Dat lezen…. Na de koperen tuin van Vestdijk, begonnen aan het ultieme jeugdsentiment via Vestdijk: deel 1 van de Anton Wachter-reeks: Ina Damman. Ik was 14 toen ik ze las. En er waren veel parallellen. Anton was bangig en werd gepest. Ik had alle reden tot bang zijn, want ik was een jaar jonger dan de rest omdat ik op de lagere school een klas had overgeslagen. Ik werd niet gepest, maar hield me als underdog ook zeer gedeisd. Ik zat dan wel niet op de HBS in Lahringen (Vestdijks’ Harlingen) maar in Vlaringen (Schiedams voor Vlaardingen). En ik had een hekel aan die HBS met zijn grote ruwe jongens, het eind fietsen over de dijk elke dag, de soms ontzagwekkende leraren. Anton werd in de tweede klas verliefd, op Ina. Ik in de derde (ik was ook een jaar jonger) op Elly. Die ik jaren later wist te strikken, Els ben gaan noemen,  en waarmee ik nu bijna 50 jaar getrouwd ben. Ik weet nog dat ik die boeken verslond toen, die Vestdijk-sfeer. Die verstikkende burgerlijkheid. Een emotioneel sterk uitvergrote replica van het soort stormpjes die mijn gemoed toen teisterden, zoals het ongeloof dat zo’n onaards mooi meisje ooit iets van me zou willen weten, de verlamming van mijn tong als ik met haar zou mogen praten, de pogingen om me haar gezicht voor de geest te halen als ik haar niet zag, het onvermogen om me op mijn huiswerk te concentreren als ik aan haar dacht. En nu al lezend, merk ik dat het boek me niet boeit en dat de herinneringen diep zijn weg gestopt, onder lagen met nieuwe en anderssoortige onzekerheden. Het mijmeren is aardig….

Wat wel tot me doordringt is de sousah om de gele hesjes. Ik krijg de indruk dat er al veel exegeten zijn, Duiders, zie-je-wel-roepers. Sommigen hebben belangen, want ze proberen taal uit te slaan die de opstandige mensen moeten verleiden zich tot hun kamp te bekeren, Buma, Baudet en Wilders bijvoorbeeld. Ik voel me een zie-je-wel-roeper. Ik meen dat er al een tijd een lijn in mijn blogs zit, een lijn die te maken heeft met het doorzien “woordvoerders-spin” van one-liners, met boosheid om de afbraak van de verzorgingsstaat en toenemende inkomensverschillen.  Ik erger me er kapot aan dat de zorg met grote bezuiniging gepaard gaand wordt gedecentraliseerd “omdat de gemeente dichter op de burger zit” en de politie (die vaak te maken heeft met dezelfde gecompliceerde meervoudige problematiek bij dezelfde jongeren als de jeugdzorg) gecentraliseerd tot een landelijke politie. In beide gevallen worden alle checks and balances, alle correctie- en verbindingslijntjes verbroken en kapot gemaakt en wordt de aansturing in handen gelegd van mensen die het niet kunnen, ook omdat alle oude aansturingsmechanismen kapot zijn gemaakt. Het gebeurt door dezelfde regering. Om machtspolitieke en financiële redenen, niet om inhoudelijke, want dan zouden de redeneringen niet zo met elkaar in strijd zijn. De burger ziet het gebeuren….en gelooft haar leiders niet meer.  De troep is groot. “But it all makes perfect sense… Expressed in dollars and cents” (Roger Waters).  
Zo erger ik me al jaren eraan kapot dat de lonen in de zorg en bij de overheid, bij het onderwijs en de politie niet omhoog gaan met de markt mee. Het kabinet strijd voert met bonden om dat te bereiken en met dezelfde adem sprekend de bestuurders van onderwijsinstellingen een salarisstijging van meer dan 10% gunt. Zo erger ik me kapot dat mensen met een uitkering een inkomensstraf krijgen als ze een onbegrijpelijke brief verkeerd hebben gelezen, maar de ING-top niet wordt vervolgd wegens witwassen. Zo erger ik me al jaren kapot aan de belasting-ontwijking van multinationals en haar aandeelhouders en ziet het er nu naar uit dat ook deze weer relatief worden ontzien bij klimaatmaatregelen, terwijl ze meer dan 50% van de CO2-uitstoot leveren. Schiphol groeit. De gewone man die tickets koopt moet 7 euro vliegtaks betalen. Het is niks, druppels op een gloeiende plaat om de luchtvaartsector te ontzien terwijl de lasten van die druppels bij de vakantiegangers vallen.  “But it all makes perfect sense… Expressed in dollars and cents”. 

Als dit is wat de gele hesjes beweegt begrijp ik ze. Een politieke elite die de zwakken straft en de sterken ontziet, die de zwakken belast (omdat er nu eenmaal veel meer van zijn) en de sterken 4 miljard lastenverlichting bezorgt, die bestuurders de ruimte gunt van een loonsverhoging ter grootte van een heel salaris van hun medewerkers… dan moet je toch wel haast alle vertrouwen in die elite verliezen. Of ze nu in de politiek zitten of in de markt. In 2008 hadden we een gigantische economische crisis. Op papier zijn we er weer boven op. De veerkracht van het bedrijfsleven is zo groot dat we tegenslagen binnen tien jaar te boven zijn. We mochten willen dat het klimaat en de natuur een vergelijkbare veerkracht hadden. Maar onze elites zijn bezorgder om Shell en Unilever dan over mijn kleinkinderen. Is dat ook de kern van de protesten? 
Maar die gele hesjes… die keren zich tegen van alles, tegen klimaatmaatregelen, tegen buitenlanders en vluchtelingen, Het lijkt een berg ongericht ongenoegen waar ongetwijfeld ook weer van die Twitter- en Facebook-bots achter zitten. Er zijn teveel partijen die belang hebben bij wanorde en het vallen van regeringen (zoals in België).

Ik heb dwaalogen, zie wazig en vul met mijn hersentje in wat mijn ogen niet goed waarnemen. Zo lang dat gaat om de dagelijkse dingen als een glas op tafel zetten (in plaats van op het randje) lukt dat aardig. En het nu dagelijkse  “Rutte rot op” resoneert wel wat na 8 jaar sloopwerk aan de verzorgingsstaat. Alleen ik meen te zien dat het alternatief van ultrarechtse domme schreeuwers me nog veel minder aanstaat.  Toch maar weer een eigen partij oprichten? Zal wel zien als ik weer wat beter zie….

Bob, man it’s hard, just to live

Ik had Bob al een tijdje niet gezien. Bob valt op in de gym, hij is te zwaar en hij is een prater. Soms komen mensen samen en praten ze tijdens de oefeningen wel wat, maar de meeste mensen doen hun ding daar alleen, zwijgend en zwetend. Bob niet, ja uiteindelijk loopt hij ruim een uur zwijgend op de loopband, maar ervoor en erna zoekt hij bekende gezichten. En daar staat hij dan zo maar tien minuten met de één, 5 minuten met de ander…. Bob moet zijn verhaal kwijt. En ik hoor bij de bekende gezichten.

“Je zal wel gedacht hebben”. Ik deed buikspieroefeningen met mijn ogen dicht en hij stond ineens naast me. “Ik ben inderdaad een maand niet geweest. Kan je wel zien zeker”. Hij klopte op zijn buik.
“Ja ik ben weer weg bij Petra. Weet je nog, twee jaar geleden, dat ik in een gesprek met jou plotseling de conclusie trok dat ik wel weer bij haar in kon trekken? Ik weet het nog als de dag van gisteren. Twintig jaar trekken we nu samen op. Soms woon ik bij haar. Ik had nou mijn eigen plekkie niet meer. Het ging zo goed, maar ja… ik zit nu in het huis van een andere veteraan die een half jaar in het verre oosten zit voor zijn werk.”
Ik hoefde niets te zeggen. Ik keek vragend genoeg kennelijk. “De overgang hè. Jezus man, wat veranderen vrouwen dan.” Hij zweeg weer even en keek me niet meer aan. “Kijk, ik ben natuurlijk een enorme lul om mee te leven, met mijn Kosovotrauma. Hier merk je er niet zoveel van, ik werk me in het zweet, lul een beetje over vrijwilligerswerk en hobby’s…. Maar Petra maakt me mee als ik somber, als ik onrustig word, onbereikbaar, gillend wakker word…. Nee ik ga nu niet.. daar heb je psychiaters voor… ik heb genoeg meegemaakt om een onmogelijk mens te zijn nu. Ik ben ook niet voor niks zo vet… Maar nu trekt ze dat niet meer. Nu moet ik er voor haar zijn en dat trek ik dan weer niet. Nou ineens blijkt hoe stevig je in je schoenen moet staan om met mij…. en hoe stevig ik moet zijn om met een vrouw die hormonaal ontregeld is, plotseling buien heeft waarin ze niet meer zichzelf accepteert, onzeker is over zichzelf, in zichzelf gekeerd raakt en me afwijst, ineens aandacht wil…. ik kan het niet. Ik maakte ’s morgens om 6 uur haar ontbijt klaar en ging weer naar bed. Deed net alsof ik sliep, want we hebben elkaar een paar weken geleden bij het ontbijt bijna de hersens in geslagen.”

Ik vroeg hoe de scheiding emotioneel aanvoelde, of hij er verdriet van had. Hij dacht even na. “Het is heel dubbel. Er viel een last van me af. Bijvoorbeeld. Samen wonen met een ander is fijn, als die ander er voor jou is, maar je moet ook, ja, dingen laten die je wil doen en dingen doen die je niet wilt. Je moet rekening houden. En als die ander dan net zo onvoorspelbaar wordt als ik… Jezus. Maar ook, het voelt lullig om haar in de steek te laten als ze zo tobt met haar vrouw zijn. Het is een soort verraad, dat niet past bij een militair die voor zijn kameraden door het vuur gaat. En ik weet niet zeker of ze nu geen spijt heeft van toen ze “dan rot je maar op” gilde. Maar de opluchting overheerst eigenlijk. Laf hè”.

“En straks,” vroeg ik “straks komt die kameraad van je terug… wat dan?” Hij haalde zijn schouders op. “Misschien, hij heeft geld zat, helpt hij me wel verder. Ik denk toch dat ik alleen moet. Ik heb nog een hoop troep bewaard uit die tijd. Legerspullen. ik verzamelde het als reactie op… Ik was het aan het verkopen, want ik dacht dat ik er nou wel een beetje klaar mee was, maar nu zonder Petra, ik heb haar gevraagd het voor me te bewaren, ondanks dat ik weg ben. Ik ben er dus niet klaar mee. Misschien wel nooit. Ach ja, ik denk nu dat ik klaar ben met Petra, misschien vergis ik me daar ook wel in. Net als die vorige keren….”

Markt, macht en wijs beleid

Op de middelbare school heb ik geen economie gehad. Tijdens mijn studie leerde ik van Bas de Gaay Fortman dat we een soort mengvorm hadden van de vrije-markt-economie en de geleide als de Sovjets. Ik herinner me het als een vraag van mij, hardop gesteld tijdens het college. Beetje uit ongerustheid: “mengen betekent dat de verhoudingen nogal kunnen wisselen, 10:90 is gemengd, 80:20 ook. Kunt u iets meer toelichten wat optimaal is, en waarom?”. Ik wist dat ik geen econoom zou worden. Uit andere overwegingen, sociologische, sociale, kwam de vraag voort, Ik herinner me niet of er een zinnig antwoord kwam. Het ging erom dat overheden wel konden corrigeren en bijsturen, maar ze mochten niet de sturing van de markt weghalen… En eigenlijk heeft deze metavraag naar hoe we ons organiseren mij mijn hele verdere leven geboeid.

Op dit moment is er een serie artikelen in de NRC over de stand van het kapitalisme, met het neoliberalisme dat daar als filosofie onderligt en waarin men wil dat de onzichtbare hand van de markt zoveel mogelijk zijn gang kan gaan. En er blijken nu ook nogal wat economen zich bewust van de scheurende gevolgen van de mondiale vrije markt. Kapitaalvlucht en belastingvlucht, stagnatie in de inkomens van de middenklasse, absurde verschillen tussen arm en rijk, een zich bij voortduring sterk zelf-verrijkende laag van topmanagers en groot-aandeelhouders, verlies aan invloed van de factor arbeid, consumentisme en egocentrisme bij de consument en burger, afkalvende overheden. Het blijkt dat er nu dus ook economen zijn die hun vak opnieuw willen doordenken, die pleiten voor meer invloed van overheden op de markt, scherper spel rond belastingen van rijken en internationale bedrijven…. Het kapitalisme wordt niet ten grave gedragen -als het dat al niet zelf doet door zich op te blazen in greed of the top- maar wel bijgestuurd, aan banden, een beetje… Het leidt er zelfs toe dat er weer economen zijn die afwillen van het kwantitatieve model-denken, terug willen naar Keynes, etc. Maar daar gaat dus om de vraag hoe de economie draait, om een economisch optimum, en hoe nadelen te verzachten, niet primair om de vraag wat maatschappelijk optimaal is

Op het moment dat in Engeland, Amerika en Nederland “de derde weg” begon op te komen, een poging om het marktdenken en de overheidslogica te integreren, Blair, Clinton en Kok, als relatief progressieve en linksige politici overheidsbedrijven en overheidstaken in de uitverkoop zetten, kreeg ik argwaan. Ik had uit mijn gesprekje met Bas dGF ergens een hoop op balans tussen markt en staatssturing overgehouden en die balans verdween. Er begonnen in mijn omgeving mensen te signaleren dat ik steeds linkser werd. In tegendeel. Maar als links zo’n ruk naar rechts maakt, kom ik vanzelf een beetje aan de buitenkant….

In mijn wereldbeeld was het zo, dat ik vond dat de overheid en vooral de politiek er was om een paar maatschappelijke taken te doen, naast openbare orde en de verdediging van de landsgrenzen:
pacificatie: zorgen dat we elkaar niet de hersens inslaan als we hetzelfde willen hebben of het met elkaar oneens zijn. Dat kan door een verbale manier van elkaar afmaken: win/loose, of het debat, het kan ook door samen naar oplossingen te zoeken en het conflict met dialoog te overstijgen. Sinds de zuilen weg zijn gaat pacificatie gepaard met verbaal geweld en massa-beïnvloedingsmechanismen met als absurdistisch toppunt discussies over wat fakenews is…
zorgen voor collectieve voorzieningen: wat dat is? er was een tijd dat het maken van wapens een overheids-monopolie was. Nu zijn allerlei nutsvoorzieningen naar de markt gebracht en mag er winst gemaakt worden op zorg, volkshuisvesting en onderwijs, hebben speculanten de markt voor goedkope woningen in handen…
de boel bij elkaar houden, dat wil zeggen dat de zwakken en achterblijvers erbij blijven horen, mee kunnen als ze ook al dan niet tijdelijk niet voor zich zelf kunnen zorgen. We willen geen ghetto’s en slums, we willen dat mensen kunnen lezen en niet doodgaan van de honger, mee kunnen doen. En tegelijkertijd ervoor zorgen dat de voorhoede ook voorhoede kan blijven, gestimuleerd wordt tot innovatie, zodat die voorhoede niet vertrekt en de achterhoede volledig in de steek laat.
– in de laatste plaats noem ik hier, dient de overheid ervoor te zorgen dat we in de maatschappij in de wet verankerde instituties hebben, mechanismen en waarborgen, die ervoor zorgen dat het maatschappelijk verkeer rechtvaardig verloopt. Daarom hebben we “het huwelijk”, de eigendomsregels, de notaris, de SER, de Voedsel en waren Autoriteit, de onafhankelijke rechter en waarborgt de staat ook de toegang tot die instituties. Als die instituties uitgehold raken, geloofwaardigheid verliezen, gaat het ons slecht. Kamerleden horen zich niet te bemoeien met gerechtelijke uitspraken (behalve Wilders?), de notaris en de accountant moeten streng waken over de eigen integriteit. Als dat gaat schuiven….

En het schuift…. Accountants, notarissen en advocaten op de Zuid-as, maar daar niet alleen, verdienen zich suf aan belasting vermijden. Als ze niet die maatschappelijke functie hadden, waardoor hun geloofwaardigheid smetteloos moet blijven, kon je nog van persoonlijke ethiek of persoonlijk falen spreken, hier breekt men de geloofwaardigheid van een institutie af en richt men daarmee maatschappelijke schade aan. Maar de zuigkracht van rijkdom en macht, van de heren die gediend worden, trekt dit soort traditionele eerzame beroepen geleidelijk van hun wortels. Er is een minister president die zover boven de partijen staat dat als Polman van Unilever belt hij zijn koers over belasting op dividend aanpast. Zorgcowboys profiteren van de ruimte die de markt biedt, Zorgverzekeraars controleren de professionals kapot. Er gaan ziekenhuizen failliet waardoor grote gebieden verstoken kunnen raken van noodzorg. De rechterlijke macht wordt moeilijker bereikbaar gemaakt voor mensen met weinig geld, En als die overheid in de markt afspraken maakt, zie het stikstofbesluit… dan verzinnen ze uitstelgrappen om de gevolgen van eigen beleid te omzeilen. We maken nu zelfs mee dat een ministerie gemeenten aanbeveelt om met een boekhoudtruc de tekorten op de jeugdzorg te maskeren… Waar is onze geloofwaardigheid?

Het gaat dus niet alleen maar om de vraag of de overheid wat meer invloed kan krijgen op de harde kanten van wat er niet goed gaat in het neokapitalisme, Het gaat om de overheid zelf en de mate waarin men nog in staat is die rollen, die taken, die verantwoordelijkheden, geloofwaardig te vervullen. Het gaat niet alleen om internationale belastingafspraken en slimmigheden om op nationaal niveau de mondiaal opererende rijken en multinationals te slim af te worden (zoals de 3% winstbelasting die Macron wil opleggen aan techbedrijven over hun omzet in Frankrijk), het gaat vooral over de vraag, “hoe zorgen we dat wat des overheids is ook bij de overheid goed onder dak is, en hoe zorgen we ervoor dat de achterblijvers mee kunnen blijven komen, invloed houden op hun stukje kwaliteit van leven”. Dat betekent dat we macht moeten scheppen in een eigen domein van de overheid om ook in te grijpen als het milieu kapot gaat. Dan moeten we daar deskundigen over in dienst hebben. Dan moeten we kunnen ingrijpen als farmaceuten medicijnen te duur maken en moeten we ook de deskundigen in dienst hebben om te weten wat er speelt en kan. Dan moeten we weer volkshuisvesters en planologen in dienst hebben die weten hoe we een deel van de woningmarkt kunnen vrijwaren van speculatie en kwaliteitsverlies.

Het wordt dus meer dan ooit een machtsvraagstuk. Meer dan ooit omdat de overheid die macht eerst grotendeels uit handen heeft gegeven. Bij wet instrumenten heeft kaltgestellt. Bedrijven de macht heeft gegeven om de kosten van de zorg in de hand te houden. Hele disciplines die men vroeger in eigen dienst had zijn naar de markt vertrokken of bestaan niet meer. Dat draai je niet zo maar met een nieuw stukje wetgeving terug. Dat betekent dat er beleid moet worden gemaakt, waarin de overheid een nieuwe rol schept, in een ontsporende markt nieuwe paaltjes neerzet, nieuwe grenzen stelt, nieuwe taken oppakt die oude misstanden bijsturen. Dat beleid moet dan dat duurzame welzijn ondersteunen. Duurzaam. omdat de uitputting van de aarde moet worden afgebogen, de opwarming van het klimaat worden beteugeld. Welzijn, omdat we als samenleving onszelf bij elkaar moeten houden, opdat iedereen mee kan en de voorhoede kontakt heeft met de achterhoede en geloofwaardig is.

Hier ging het over, toen ik meldde dat ik met een trans-disciplinaire groep onderzoekers in dialoog was over “wijs beleid”. En niet alleen “wijs” per maatregel (zoals deugt de beleidstheorie wel onder het leenstelsel voor studenten, of klopt alleen de bezuinigingsaanpak?), nee, vooral “wijs” in zijn samenhang, wijs in zijn institutionele inbedding. Wijs op mondiale schaal en lange termijn misschien zelfs.

Of is het wijs om “klein” te beginnen pilots te maken, maar wel met steun en legitimatie van een betrokken toplaag in bestuurlijk Nederland?
We waren er nog lang niet uit… maar wel op een hele goede weg

Glaudemans en Nescio: bestaat vooruitgang?

Wat een contrast. Nescio en Glaudemans. Glaudemans een spirituele theoriebouwer, Wilber-fan. meevertaler aan de cursus in wonderen, gelooft in opklimmende spiralen, in kwantumsprongen waarmee heelal, mensheid, kennis , alles, vooruitgang boekt, de schepping complexer wordt en meer met liefde doordrenkt raakt. Nescio die jongens (“waren we”) beschrijft die de jeugd bezaten maar tussen de vingers voelden doorglippen, de onmacht beschrijft van de schilder om de schoonheid die God hem te zien geeft vast te leggen, beschrijft hoe dichters stoppen met dichten en op kantoor gaan werken en zelfs uitvreter Japie het burgerleven wordt ingezogen totdat hij eruit stapt, en van de brug stapt de rivier in.

Ik las Glaudemans de laatste dagen, met overigens groeiende tegenzin tegen zijn vooruitgang, tegen zijn gehussel met Ken Wilber, de cursus in wonderen en de kwantummechanica, met de onverklaarbaarheid binnen zijn theorie van het kwaad (O dat stoute ego) terwijl hij daar wel voortdurend genezend over schrijft. Ik probeerde te denken aan mijn eigen ontwikkeling. Kwantumsprongen? O ja wel wat crisisjes, maar of ik nou na die crisis een ander mens was met nieuwe eigenschappen? Heb ik niet altijd lopen zoeken? En is mildheid een teken van “hoger”, spiritueler en “meer complex” of van ouder worden en de energie kwijtraken voor idealisme en vechtlust?
Een van de dingen die bovenkwam was mijn literatuurlijst voor de HBS. Ik mocht drie jaar doen over de laatste twee jaar dus gelezen had ik genoeg. Wat las ik toen ik 14/15 was? Vestdijk met de Kelner en de levenden, de koperen tuin, Ina Damman (laatst allemaal nog weer eens gelezen) en nog veel meer. Elschot, altijd een van mijn favorieten geweest, de kleine Johannes van van Eeden vond ik erg mooi (moet nog een keer, ben ik vergeten eigenlijk) en Nescio, ja Nescio, Uitvreter en Titaantjes. Nog even afgezien of de jeugd van nu nog wel voldoende wordt uitgedaagd om dingen te lezen die hem als “diep mens” vormen (ik geloof niet dat een van mijn kleinkinderen ooit dit soort dingen gelezen heeft om meer redenen dan het kunnen beantwoorden van examenvraag 13a, hoe heette de uitvreter), mij vormde dat, de Titaantjes vooral. Want op de een of andere manier was de schrijver (in zijn personage Koekenbakker) erin geslaagd door wat afstand te nemen, om de dromen tastbaar te houden in de realiteit, of realiteitsbesef. Vandaag de Uitvreter en de Titaantjes weer gelezen. Ik vind ze nog steeds mooi. 1910 en 1914. Mind You.
Nog een check, een van de eerste stukken klassieke muziek die ik als 14/15-jarige mooi vond was de Per Gynt van Grieg en dan met name het laatste stuk, het lied van Solveig. Intussen luister ik naar hele andere muziek. Ik vertelde dat ooit aan mijn overleden muzikale buurman, die Grieg vervolgens typeerde als een briljante melodietjes-schrijver waar i (Nescio schreef zo “hij”) geen muziek van had en nooit naar luisterde. Ik heb het vanavond geprobeerd, de Per Gynt en lyrische stukjes. Ik ben het ontgroeid en ja mijn muzieksmaak is wel complexer geworden, maar beter?

Blijft de vraag of we als mens en mensheid echt vooruitgaan, of we Trump en Brexiteers, Orban en Putin, als kortdurende crisis- en chaosverschijnselen moeten zien, of de wereldwijde ontaarding van het kapitalisme leidt tot iets veel mooiers, waarin we echt “weten” dat Alle Menschen Brüder sind, oorlog en uitbuiting van vrouwen en kinderen verdwijnt….(terwijl de jeugd niet meer leest….)…. Of dat we ermee rekening moeten houden dat onze dromen ons tussen de vingers doorglippen en alleen houdbaar zijn met afstand nemen.
Ja ik weet het, het is het lot en de rol van een heer om bij het haardvuur zich te dompelen in diepe verheven gedachten en vervolgens een lichtgevend voorbeeld te zijn voor de minder fijnbesnaarden…