Uitgelicht bericht

Dwaaloog Dolleman en Ina Damman in een geel hesje

Ok, duidelijk. Een staaroperatie stelt geen klap voor. Geen pijn of irritatie. Beetje voorzichtig zijn na afloop en wat druppelen. Niks aan de hand. Dat wil zeggen tot het tweede oog ook is gebeurd. Ik zit er nu tussenin, tussen de twee operaties en ik word moe en dwarrelig van het voortdurend over elkaar heen schuiven van twee beelden. Een kleine en een grote (het rechteroog achter een brillenglas vergroot) een helder en een wat gelig. ik krijg ze niet gecombineerd en dat leidt ertoe dat ik merk dat mijn hersentje de ogen laten dwalen en zoeken. Ik raak er suf van en wat naar binnen gekeerd. Slaap tien uur per nacht of soms meer (anders max 7) en raak soms ook sneller geïrriteerd. maar allee. Nog een paar dagen niet of nauwelijks in de auto of de fiets (eigenlijk is elke vorm van deelname aan het verkeer een waagstuk nu) en wat meer lezen met één oog dicht.

Dat lezen…. Na de koperen tuin van Vestdijk, begonnen aan het ultieme jeugdsentiment via Vestdijk: deel 1 van de Anton Wachter-reeks: Ina Damman. Ik was 14 toen ik ze las. En er waren veel parallellen. Anton was bangig en werd gepest. Ik had alle reden tot bang zijn, want ik was een jaar jonger dan de rest omdat ik op de lagere school een klas had overgeslagen. Ik werd niet gepest, maar hield me als underdog ook zeer gedeisd. Ik zat dan wel niet op de HBS in Lahringen (Vestdijks’ Harlingen) maar in Vlaringen (Schiedams voor Vlaardingen). En ik had een hekel aan die HBS met zijn grote ruwe jongens, het eind fietsen over de dijk elke dag, de soms ontzagwekkende leraren. Anton werd in de tweede klas verliefd, op Ina. Ik in de derde (ik was ook een jaar jonger) op Elly. Die ik jaren later wist te strikken, Els ben gaan noemen,  en waarmee ik nu bijna 50 jaar getrouwd ben. Ik weet nog dat ik die boeken verslond toen, die Vestdijk-sfeer. Die verstikkende burgerlijkheid. Een emotioneel sterk uitvergrote replica van het soort stormpjes die mijn gemoed toen teisterden, zoals het ongeloof dat zo’n onaards mooi meisje ooit iets van me zou willen weten, de verlamming van mijn tong als ik met haar zou mogen praten, de pogingen om me haar gezicht voor de geest te halen als ik haar niet zag, het onvermogen om me op mijn huiswerk te concentreren als ik aan haar dacht. En nu al lezend, merk ik dat het boek me niet boeit en dat de herinneringen diep zijn weg gestopt, onder lagen met nieuwe en anderssoortige onzekerheden. Het mijmeren is aardig….

Wat wel tot me doordringt is de sousah om de gele hesjes. Ik krijg de indruk dat er al veel exegeten zijn, Duiders, zie-je-wel-roepers. Sommigen hebben belangen, want ze proberen taal uit te slaan die de opstandige mensen moeten verleiden zich tot hun kamp te bekeren, Buma, Baudet en Wilders bijvoorbeeld. Ik voel me een zie-je-wel-roeper. Ik meen dat er al een tijd een lijn in mijn blogs zit, een lijn die te maken heeft met het doorzien “woordvoerders-spin” van one-liners, met boosheid om de afbraak van de verzorgingsstaat en toenemende inkomensverschillen.  Ik erger me er kapot aan dat de zorg met grote bezuiniging gepaard gaand wordt gedecentraliseerd “omdat de gemeente dichter op de burger zit” en de politie (die vaak te maken heeft met dezelfde gecompliceerde meervoudige problematiek bij dezelfde jongeren als de jeugdzorg) gecentraliseerd tot een landelijke politie. In beide gevallen worden alle checks and balances, alle correctie- en verbindingslijntjes verbroken en kapot gemaakt en wordt de aansturing in handen gelegd van mensen die het niet kunnen, ook omdat alle oude aansturingsmechanismen kapot zijn gemaakt. Het gebeurt door dezelfde regering. Om machtspolitieke en financiële redenen, niet om inhoudelijke, want dan zouden de redeneringen niet zo met elkaar in strijd zijn. De burger ziet het gebeuren….en gelooft haar leiders niet meer.  De troep is groot. “But it all makes perfect sense… Expressed in dollars and cents” (Roger Waters).  
Zo erger ik me al jaren eraan kapot dat de lonen in de zorg en bij de overheid, bij het onderwijs en de politie niet omhoog gaan met de markt mee. Het kabinet strijd voert met bonden om dat te bereiken en met dezelfde adem sprekend de bestuurders van onderwijsinstellingen een salarisstijging van meer dan 10% gunt. Zo erger ik me kapot dat mensen met een uitkering een inkomensstraf krijgen als ze een onbegrijpelijke brief verkeerd hebben gelezen, maar de ING-top niet wordt vervolgd wegens witwassen. Zo erger ik me al jaren kapot aan de belasting-ontwijking van multinationals en haar aandeelhouders en ziet het er nu naar uit dat ook deze weer relatief worden ontzien bij klimaatmaatregelen, terwijl ze meer dan 50% van de CO2-uitstoot leveren. Schiphol groeit. De gewone man die tickets koopt moet 7 euro vliegtaks betalen. Het is niks, druppels op een gloeiende plaat om de luchtvaartsector te ontzien terwijl de lasten van die druppels bij de vakantiegangers vallen.  “But it all makes perfect sense… Expressed in dollars and cents”. 

Als dit is wat de gele hesjes beweegt begrijp ik ze. Een politieke elite die de zwakken straft en de sterken ontziet, die de zwakken belast (omdat er nu eenmaal veel meer van zijn) en de sterken 4 miljard lastenverlichting bezorgt, die bestuurders de ruimte gunt van een loonsverhoging ter grootte van een heel salaris van hun medewerkers… dan moet je toch wel haast alle vertrouwen in die elite verliezen. Of ze nu in de politiek zitten of in de markt. In 2008 hadden we een gigantische economische crisis. Op papier zijn we er weer boven op. De veerkracht van het bedrijfsleven is zo groot dat we tegenslagen binnen tien jaar te boven zijn. We mochten willen dat het klimaat en de natuur een vergelijkbare veerkracht hadden. Maar onze elites zijn bezorgder om Shell en Unilever dan over mijn kleinkinderen. Is dat ook de kern van de protesten? 
Maar die gele hesjes… die keren zich tegen van alles, tegen klimaatmaatregelen, tegen buitenlanders en vluchtelingen, Het lijkt een berg ongericht ongenoegen waar ongetwijfeld ook weer van die Twitter- en Facebook-bots achter zitten. Er zijn teveel partijen die belang hebben bij wanorde en het vallen van regeringen (zoals in België).

Ik heb dwaalogen, zie wazig en vul met mijn hersentje in wat mijn ogen niet goed waarnemen. Zo lang dat gaat om de dagelijkse dingen als een glas op tafel zetten (in plaats van op het randje) lukt dat aardig. En het nu dagelijkse  “Rutte rot op” resoneert wel wat na 8 jaar sloopwerk aan de verzorgingsstaat. Alleen ik meen te zien dat het alternatief van ultrarechtse domme schreeuwers me nog veel minder aanstaat.  Toch maar weer een eigen partij oprichten? Zal wel zien als ik weer wat beter zie….

Subtiele beheersing van het volk

Misschien zijn de twee boeken die me het meest hebben ‘bepaald’ (zoals bijvoorbeeld mijn beroepskeuze) wel 1984 en Brave New World. Later kwam daar Marcuse’s One Dimensional Man bij. Boeken die voor mij gingen over twee thema’s namelijk de beheersing van het gedrag van de massa door de elite en het tweede, misschien zelfs een laag dieper, de verhouding tussen ethiek en eigenbelang van de beheersende elite.

Als het gaat over beheersing en beïnvloeding, gaat het eerst over beheersbaarheid en beïnvloedbaarheid. Waar zitten de knoppen, de haakjes. Er zijn twee soorten knoppen. Naar dingen die we willen en naar dingen die we niet willen. Bij de knoppen naar de gewenste toestanden kom je al snel in de buurt van de zeven hoofdzonden en dergelijke. Bij hebberigheid, geilheid, ijdelheid, gemakzucht, vergetelheid willen, geen verantwoordelijkheid willen, erkenning zoeken.
De tweede soort zijn de toestanden die we niet willen. Onze angsten voor sociale isolatie en afkeuring, maar ook voor pijn, straf. Voor afpakken van privileges en bezit.
De trucs die erin werden gebruikt waren de trucs die te maken hebben met het onder de oppervlakte levend houden van de bekende angsten en tegelijkertijd leveren van gemakkelijke beloningen, voorspelbaarheid en zekerheid en een gevoel je beschermd te weten. En met de social media zijn de beïnvloedingsmogelijkheden accelererend snel vergroot

Voor mij tekenden die boeken iets wat mij op twee niveaus raakte. Namelijk een soort weerstand, nee, woede zelfs misschien, tegen manipulatie op persoonlijk niveau en maatschappelijk niveau. Logisch, gezien de indringendheid van die boeken, een soort alertheid, wantrouwen tegen dat wat mij drijft tot al dan niet gehoorzamen en consumeren enerzijds en anderzijds, de helden in dat soort boeken zijn eenzaam, hebben een zware verantwoordelijkheid. Wat trek je naar je toe, roep je over je af, als je jezelf probeert minder beheersbaar te maken dan de anderen? Ontstaat er dan ook verantwoordelijkheid voor anderen in je directe omgeving? Maar, het tweede niveau, heeft die behoefte aan zelfstandigheid en onbeïnvloedbaarheid ook iets moreels? Moet eigenlijk niet iedereen meer ruimte hebben om zichzelf te zijn? Vecht je voor jezelf tegen het systeem of omdat het systeem gewoon voor iedereen slecht is? En wie zegt dat je daarin recht van spreken hebt? De schrijvers van die boeken vonden dat in ieder geval wel. En ik eigenlijk altijd ook. Iedereen heeft het recht om te zijn wie hij is.

En daar begint die ethische dimensie. Zo’n 100/150 jaar geleden begon de grote ontkerkelijking, langzaam, maar zeker. Marx en Darwin tekenden een niet-bijbelse wereld. Nietzsche verklaarde God dood. Atoomfysici vonden krachten die we niet kenden. Astronomen ontdekten de oerknal als tegenpool van de schepping en de relatieve onbenulligheid van het planeetje aarde en daarmee van het leven daarop. Bio-chemici ontdekten harde relaties tussen onze emoties en chemische stofjes. Freud ontdekte een onbewust leven waarin driften een hoofdrol speelden. Maar met die daaruit voortvloeiende twijfel aan de bijbel en de simplismen in het oude geloof onttakelde ook langzaam een bouwwerk waarin de elite niet alleen via kerk en geloof die subtiele beheersing vormgaf, maar ook het ethisch raamwerk dat aan het gedrag van die elite remmen oplegde. Niet dat die elite zich aan die ethiek altijd even netjes hield, maar er was een breed erkende stroom in onze westerse wereld, waarin we rentmeesters over de aarde waren en onze broeders hoeder.

Bas Heijne maakt zich al jaren druk over wat er in de verlichting aan moreel kader in de plaats kwam van die oude ethische kaders, Bijvoorbeeld Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. Dat zijn kaders die zowel de gewone man als de elite omsluiten. Maar wat als de huidige elites mondiaal een andere, meer voor hen prettige en meer rationele balans zoeken tussen eigenbelang en maatschappelijke ethiek? Wat nu, als de elites zo weten te manipuleren dat ze buiten de machtsvingers van de (lokale) democratie kunnen blijven door mondialisering? Wat nu als ze zorgen voor meer vrede en veiligheid, meer gezondheid aan de ene kant, maar aan de andere kant alle groei aan vermogen, inkomen en machtsmogelijkheden bij zichzelf laten cumuleren? De gewone man gaat er in het westen sinds 1980 qua inkomen nauwelijks op vooruit. De verzorgingsstaat die na de tweede wereldoorlog ontstond erodeert, terwijl de rijken rijker worden en steeds meer ongrijpbaar dreigen te worden. En zoals Rutger Bregman mooi duidelijk maakte, geen belasting betalen maar hun imago met zorgvuldig publiek gemaakte schenkingen aan goede doelen overeind houden? Wat gebeurt er dan? Heeft de beheerste massa dat niet langzamerhand allemaal door? En  welke kanalen worden er dan gevonden voor de daarmee samenhangende onvrede? Er zijn gele hesjes. Er zijn opwellingen van fascistoïde ontsporingen van oud gedachtengoed. Marginaal, ongestructureerd, niet verenigd door een held en waarschijnlijk ook niet verenigbaar. De tijd dat ik nog puberaal droomde van een heldenrol is al even voorbij. Maar, Trump cs als onbenullige belichaming van de gevolgen van een ontspoorde elite en afgebladderde morele tegenkracht als de sociaaldemocratie kloppen aan de poort. Wacht ons een nieuwe maatschappelijke ontwrichting als die in Italië en Duitsland in de vorige eeuw?

Het leidt nu tot een wat dubbel gevoel. Enerzijds. plat gezegd, lekker puh, maar goed ook, dit kan niet zo doorgaan en de elites hebben het aan zichzelf en aan hun gebrek aan beteugeling van hun eigenbelang te danken. Anderzijds, ergens een stille hoop, dat het opknappen van een deel van die oude calvinistische moraal en van de sociaaldemocratische betrokkenheid bij de armen en machtelozen, bij de zwakken en het zwakke, zoals het klimaat en de biodiversiteit nog kan. Zonder bloedvergieten en ontwrichting. Maar in een wereld waarin de techreuzen er vlekkeloos in slagen om ons in onze eigen bubbels gevangen te zetten…. Nee, die bijna natuurlijke maatschappelijke solidariteit, nee… de kans is klein

Hoe ga je om met winnaar Forum? Niet? of !

Politiek is een moeilijk bedrijf. Je begint eraan vanuit idealen en je ontdekt dat bijna alles wat je wilt nadelen heeft, groepen kent voor wie het onbedoeld negatief uitvalt, tegenstanders, juridische belemmeringen…. Politiek wordt bijna altijd schipperen. Maar zijn daar grenzen aan?
Zo’n vraag als “Wat moeten we nou met Forum?” na de provinciale verkiezingen, dat is zo’n grensgeval. Het dilemma even wat uitvergroot:
Aan de ene kant: Een partij die zoveel wint, de grootste wordt of bijna de grootste, de gelijkhebbende kiezer, de democratie vraagt dat je die serieus neemt
Aan de andere kant: Forum is geen partij. Het is Baudet met aanhangers. Baudet roept dingen in een taal die van fascisten is geleend, keert zich tegen de bestaande elite en het partijkartel (en daar hoor jij dan bij). Met aanhangers van een semi-fascistische club narcistenvolgers moet je niets te maken willen hebben.

De PvdA in Overijssel koos na eerdere instemming met “gesprekken” toch voor de tweede lijn en zette daarmee de formatie vrijwel vast. In Zuid-Holland kiezen VVD en CDA voor de eerste. Als ze dat al volhouden straks.

De vraag is dus, is Forum een normale partij?
Wat bezielt mensen die daarop stemmen?
Wat bezielt mensen die lid worden van een club die ala de LPF om een man draait, en bovendien in dit geval een man met vreemde uitlatingen die we allemaal verkeerd begrijpen als hij erop wordt aangesproken?

Voor mij is Forum geen normale partij. Een programma hebben ze nauwelijks. Ze zijn tegen Europa ja, maar hoe erg is niet duidelijk. Het gaat ook niet om het programma, het gaat om onvrede. Men is tegen “de elite” omdat de elite wegkijkt, niets doet, tegen de toename van niet oorspronkelijk Europees bloed in de samenleving, tegen niet oorspronkelijk noordelijk, blank-Europese cultuuruitingen in onze samenleving. Om dat duidelijk te maken worden termen gehanteerd die in de 30er jaren in Duitsland graag werden gehanteerd, als “homeopathische verdunning” van het noordelijk europese bloed. Als “auto-immuunziekten in het ‘lichaam’ van Noord-Europese volken en hun cultuur”. Waarom flirt iemand met dit soort taal als hij niet dezelfde denkbeelden koestert? Nee, Thierry heeft geen genocide in zijn programma staan, geen vernietigingskampen, maar zijn dit soort “boreale” taaluitspattingen daarom minder idioot en gevaarlijk? Minder principieel verwerpelijk?
Het gaat om de strijd tegen het partijkartel. Wat is het partijkartel? Ik ben jaren lid geweest van een politieke partij, actief en zelfs bestuurlijk verantwoordelijk. Partijen bestaan uit en worden geleid door mensen zoals jij en ik. In hun vrije tijd. Idealisten die moeten leren schipperen. Er is geen kartel van elites…

Nee Forum is geen normale partij. Het draait om twee mensen die het begrip narcisme hebben uitvergroot. Hiddema en Baudet. De rest telt niet. Het is niet Forum voor democratie, het is Podium voor Baudet. We hebben dat rond Fortuyn eerder meegemaakt. Een partij die draait om één publiek figuur, die op handen gedragen wil worden, mediageniek is, elitair en zich tegen zijn elitaire soortgenoten keert. Iemand van buiten, die net doet of politiek niet ingewikkeld is, politici gewoon rechtuit kunnen lopen, over nadelen kunnen heenstappen, over tegenstanders kunnen heenwalsen, die niet schipperen, maar eindelijk eens….

Ik begrijp sowieso al niet dat de kiezer niet heeft geleerd van Fortuyn. Dat ze denken dat Trump voor de gewone man opkomt, ook als hij als eerste de belasting voor miljardairs verlaagt. Dat ze zullen denken dat Baudet de plucheplakkers zal verjagen. Ik snap niet dat mensen op zoiets stemmen. Ja een beetje, maar niet echt. Baudet is rechts, grote delen van zijn programma doen bonden de haren te berge rijzen. De gewone man heeft er niets aan. Arbeid moet nog flexibeler, etc.
Ik begrijp nog minder, behalve wanneer je een doorgewinterde mopperende opportunist bent, dat je voor zo’n partij op een lijst wilt. En dan de indruk wilt wekken dat je “redelijker bent dan Baudet”, dat je minder in het latijn uit je nek lult en echt problemen wilt oplossen. Wie wil er nou in een partij zitten die een leider heeft die wil dat alles om hem draait, tegen “alt-right” aan hangt en met de oude Jean Le Pen heult en facsistoide taal uitslaat als je zo niet gebakken bent? Otten, ook hij deugde niet helemaal. probeerde nog wat en mag weer vernederd onderaan beginnen….

Maar erger nog: hoe dom ben je, als je denkt dat de volgelingen van Baudet niet de nadelen hebben van Baudet? Dat je ermee kunt samenwerken? CDA, VVD, in Overijssel en ZuidHolland, is nou echt de regel dat je niet om een grote winnaar heen kunt belangrijker dan het inzicht dat je met opportunistische volgelingen van een narcistisch semi-fascist geen zaken doet?

Ja er is een grens volgens mij, en die ligt hier. Met Forum doe je geen zaken, zolang daar domme fascistische of van fascisten gejatte of geleende denkbeelden uitkomen. Punt. Maar achter mijn bureau heb ik altijd gelijk

Wie is het die mij verzint?

“Haar geheugen is overwolkt door duisternis en onwaarheid, en beweegt zich louter via verzinsels naar samenhang”.
Mooie zin. Hij komt uit “Het enige verhaal” van Julian Barnes. Ik kreeg het van goede vriend Ronald alsof hij wist dat ik van Barnes hield maar dit nog niet gelezen had. Nee, wist ie niet. Het boek beschrijft, vanuit de jonge man, het verhaal van een relatie tussen een 19 jarige jongen en een 48 jarige vrouw, die jaren duurt en waarin de vrouw langzaam (onontkoombaar?) aan alcohol ten onder gaat.
Maar de vraag is, is de enige onontkoombare waarheid in die zin (…beweegt zich louter via verzinsels naar samenhang) niet wat universeler dan alleen voor Korsakow-patiënten?

In “uit het leven van een hond” tekent Kollaard een Henk, IC-verpleger, die in discussie is over, zich afvraagt of, we meer zijn dan “spul”, spieren botten, zintuigen, organen en zenuwen. Is het hart alleen een pompende spier of het huis van emoties en verbinding? Wat houdt een mens bij elkaar? Ja de huid. Maar als je sterft lukt dat de huid ook niet meer. Wat ons bij elkaar houdt is “Leven”.
Maar wat is dan “leven”?
Volgens biologen, inmiddels, als ik het nog goed heb tenminste, leeft iets wanneer:
+ er een voortdurende uitwisseling is tussen het “lichaam” en de omgeving van materie en energie. En het “lichaam” zich op deze wijze in stand houdt. Dat is bij de aarde ook het geval, maar leeft Gaya dan?
+ er een potentie en een periodieke wil is tot vermenigvuldiging, voortplanting. Dat is bij de aarde dan weer wat complexer
+ er reflexen zijn die te maken hebben met “overleven” of verzet tegen het einde van dat “leven”.
We glijden bij deze criteria geleidelijk van “pomp” naar het hart als bergplaats voor de ongrijpbare wil tot leven…. naar???

Maar de mens is niet alleen fysiek een zak (huid) spul (spieren, botten, etc.). Ook psychisch zijn we een mooie verzameling van reacties en denkbeelden. We spelen dagelijks meerdere rollen en gedragen ons daarin meestal niet erg consequent. Een scheidsrechter is op het veld strakker met regels dan thuis bijvoorbeeld. Maar je gedraagt je ook erg verschillend tegenover verschillende mensen. Toen mijn schoonvader overleed heb ik met verwondering gekeken hoe mijn schoonmoeder achtereenvolgens reageerde op de dominee, de begrafenisondernemer, de collega’s van mijn schoonvader, haar kinderen, de dokter…. het was een kaleidoscoop aan gedrag van sturend tot passief, van sterk tot zwak.
Ik weet dat de Bommelkreet “Altijd dezelfde” voor mij niet opgaat. Ik ben een ander mens dan toen ik puberde, dan toen ik aan mijn carrière begon, dan voor de prostaatkanker. Wat is het, niet de huid, niet het “technisch definieerbare leven” dat die zak aan emoties, denkbeelden, geheugenflarden, visies op schoonheid en waarde, bij elkaar houdt?
Toch verhalen, verzinsels? Toch dat stukje hersens waarin je een zelfbeeld opbouwt en een daarmee samenhangend beeld van je omgeving? Toch dat geheugen dat veelal bestaat uit al dan niet juiste bevestigingen van dat beeld?

Ik denk wel eens dat ik niet besta. Dat er iets is, een soort “ijl mezelf” dat mij verzonnen heeft, mijn leven, mijn vrouw, vrienden, kleinkinderen en grootouders, kinderen en ouders. Dat de aarde verzonnen heeft, de mensheid, de natuur, het universum, wiskunde, Einstein, politiek en televisie. Er is iets, iets dat ik bij gebrek aan beter maar ergens in mijn lichaam plaats, dat pendelt tussen hersentje en hartje, dat me probeert wijs te maken dat “ik” belangrijk ben en mijn liefde voor mensen en natuur. Ik kan er eigenlijk niks tegen inbrengen, behalve dat het net zo lullig voelt, maar dan aan de andere kant van het continuüm, als het hart puur als pomp. Knijpen helpt niet. Die pijn kan ik ook in mijn ijle staat verzonnen hebben.

Als ik terugkijk op mijn leventje, gravend in geheugen en foto’s als anachronistisch geheugensteuntje (een papiertje in het hier en nu dat moet helpen om oude werkelijkheden terug te halen? Vergeet het), wat is dan (nog) “waar”?

Wat zijn we meer dan…. hebben we meer dan…. ons verhaal?

“…. en beweegt zich louter via verzinsels naar samenhang”. Wie is het die mij verzint?